Xitay taratquliri toqsu nahiyesidin tépilghan xen sulalisige a'it “Tamgha” ni keng teshwiq qilmaqta

Washin'gtondin muxbirimiz erkin teyyarlidi
2023.10.20

Xitayning hökümet taratquliri 1953-yili aqsuning toqsu nahiyesidiki üchqat qedimiy xarabilikidin tépilghanliqini ilgiri sürülgen bir tamghini xitayning qedimdin tartipla bu rayon'gha igilik hoquq yürgüzgenlikining delili, dep keng teshwiq qilmaqta.

Xitay taratqulirining ilgiri sürüshiche, nöwette xitayning döletlik muzéyida saqliniwatqan bu tamgha eyni waqitta xitayning xen sulalisi xanidanliqi teripidin bu rayondiki chyang beglikining bégige bérilgen iken. Xewerde, xitayche “Xen xanidanliqining chyang qaram bégi” dep xet oyulghan bu xil tamghining yalghuz gherbiy diyardiki chyang bégige bérilipla qalmay, eyni waqitta bu rayondiki xen sulalisige qarashliq bashqa millet beglirigimu bérilgenliki tekitlen'gen.

Xitayning bu teshwiqati uning 2017-yildin téximu keng kölemlik we téximu ochuq-ashkara élip bérilghan Uyghur tarixni qayta yézish, Uyghur medeniyitini qayta sherhiylesh, Uyghur rayonini xitaylashturup, Uyghurlarni ezeldin “Jungxu'a millitining bir qismi” dep qarashtin ibaret assimilyatsiye siyasitining bir parchisi, dep qaralmaqta. Xitay hökümiti 2017-yili bashlan'ghan chong tutqunda yüz minglighan Uyghurni lagér, türmilerge qamash bilen bir waqitta, yene nurghun pul ajritip muzéy we medeniyet yadikarliqlar orunlirini achqan yaki qayta qurghan. Bu orunlarda yuqiriqidek tarixtiki xitay xanidanliqlirining atalmish bu rayonlargha hökümranliq qilghanliqigha a'it “Medeniyet yadikarliqlar” ni keng bazargha sélishqa bashlighan.

Xitay da'iriliri téxi yéqindila toqsu bilen shayar chégrasidiki “Üchqat qedimiy xarabiliki” ni sherqiy xen sulalisining bu rayondiki “Tutuq mehkimisi” ning orni, dep jakarlighan idi. “Tengritagh tori” ning xewiride körsitishiche, xitayning chin, xen we üch padishahliq dewrliride hazirqi charqiliqtin pamirghiche bolghan rayonlarda qedimki chyang qebililiri yashighan bolup, chyanglar gherbiy xen dewride “Gherbiy rayon tutuq mehkimisi” ge qarighan iken. Xewerde “Chasa shekillik bu mis tamgha xen ordisi teripidin chyang qebilisining bashliqigha bérilgen” dégendek bayanlar yer alghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.