"Tyen'enmén weqesi" ning 31 yilliq xatiriside xitay hökümiti kishilik hoquqqa hörmet qilishqa chaqirildi

Muxbirimiz irade
2020-06-04
Share

Bügün, yeni 4-iyun küni 1989-yili xitayda yüz bergen "Tyen'enmén oqughuchilar herikiti" ning 31 yilliq xatire künidur. Bu munasiwet bilen xelq'araliq dangliq axbarat wastilirida mezkur weqe keng kölemde xewer qilindi.

1989-Yili 4-iyun küni kéchide xitay hökümiti bir qanche aydin buyan béyjingdiki tiyen'enmén meydanida tinchliq bilen namayish qiliwatqan nechche on minglighan oqughuchini tankilar bilen qanliq basturup, nurghun oqughuchilarni öltürgen we tutqun qilghan. Buning netijiside pütün dunyani zilzilige salghan "Tiyen'enmén qirghinchiliqi" yüz bergen idi.

Bu xatire kün munasiwiti bilen amérika dölet mejlisi qarmiqidiki xitay ishliri komitétining re'isliridin amérika awam palata ezasi jeymis makgowrn bilen kéngesh palata ezasi marko rubiyo qatarliqlar bayanat élan qildi.

Bayanatta mundaq déyilgen: "Biz bügün béyjing we shundaqla xitaydiki 400 din artuq sheherde tinchliq bilen namayish qilip, démokratiye, kishilik hoquq telep qilghan we chiriklikke xatime bérishni telep qilghan oqughuchilar, ishchi-xizmetchiler we bashqilarning jasariti hem pidakarliqini eslimektimiz. Kishini epsuslanduridighini shuki, xitay kompartiyisi bu tinch namayishchilarni tyen'enmén meydanida herbiy küch bilen basturdi, ularning kishilik hoquq we islahatqa bolghan tinch telipini tarmar qildi."

Ular bayanatida yene 31 yildin kéyinmu xitay puqralirining négizlik erkinlikini qolgha keltürüsh üchün körsitiwatqan tirishchanliqlirining hemishe rehimsiz basturushlargha duch kéliwatqanliqini eskertip ötti. Bayanatta yene munular bayan qilindi: "Biz barliq wijdan mehbusliri bilen bir septimiz. Biz xitay hökümitini ularni shertsiz qoyup bérishke chaqirimiz. Biz diniy étiqadi, medeniyiti hujumgha uchrawatqan tibetler we Uyghurlar bilen bir septe turimiz. Biz erkinlik we aptonomiye wediliri sistémiliq halda emeldin qalduruluwatqan xongkong xelqi bilen bir septe turimiz. . ."

Xitay hökümiti ta hazirghiche shu qétimliq weqede hayatidin ayrilghan we ghayib qiliwétilgen kishilerning éniq sanini we ularning kimliklirini élan qilmasliq bilen birge yene xitayda bu weqege a'it uchurlarni qattiq qamal qilip kelmekte. Chet'ellerdiki herqaysi kishilik hoquq organliri we amérika dölet mejlisining yuqiriqi ezaliri bayanatida birdek buni tilgha élip, xitay hökümitini uchur qamalini bikar qilishqa chaqirdi.

Uyghurlar üchün "Tyen'enmén weqesi" ning alahide emiyetlik bir teripi bir milyardtin artuq nopusqa ige xitaydek chong bir dölettiki bu démokratiye namayishigha örkesh dölettek emdila 20 yashqa kirgen bir Uyghur oqughuchining yétekghilik qilishidur.

Eyni waqitta béyjing pédagogika uniwérsitétining 2-yilliqida oquwatqan örkesh dölet xitay oqughuchilar herikitining asasliq rehberlirining birige aylan'ghan we pütün xitay miqyasida tonulghan idi. Örkesh dölet 1989-yili 5-ayning 18-küni xitay oqughuchilirigha wekil bolup béyjingdiki xelq sariyida eyni waqittiki xitay bash ministir li péng bilen sözleshken idi. U shu qétim xitay bash ministéri li pénggha dadilliq bilen so'al qoyghan we keskin halda talash-tartish qilghan idi. Uning bu jasariti eyni waqitta xitaydiki milyonlighan kishilerni heyran qaldurghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet