Türkiyediki yétim gödekler we Uyghurlarning mewjutluq intilishliri

Muxbirimiz eziz
2019-12-31
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlar diyaridiki a'ile judaliqi mesilisi xelq'aragha köplep melum boluwatqanda bu halning yalghuz Uyghurlar diyari bilenla cheklinip qalmighanliqi diqqet qozghashqa bashlidi. "Mikrosoft xewerliri" agéntliqining 31-dékabirdiki maqalisida türkiyediki 50 mingche Uyghur muhajir duch kéliwatqan bir zor mesilining del mushu xildiki a'ile judaliqi ikenliki alahide yer aldi.

Muxbirlar bu mesilini tekshürüp köüsh üchün aldi bilen istanbuldiki Uyghur yétimlar mektipini ziyaret qilghan. Mektep mes'uli hebibulla kusenining tonushturishiche, bu jaydiki Uyghur gödeklirining beziliri anisidin, beziliri atisidin, yene beziliri bolsa ata-anisidin biraqla juda halda yashimaqta iken. Bu jaydiki bezi gödeklerning ata-aniliri Uyghurlar diyaridiki zor tutqun bashlinish aldida tughqan yoqlash we bashqa sewebler bilen ürümchige yol alghanche iz-déreksiz ghayip bolghan. 

Muxbir bu kishilerning néme sewebtin ghayip bolup kétidighanliqini sorighanda hebibulla türkiyedek musulman dölitige bérish, Uyghur medeniyiti we til-yéziqi bilen hepilishish dégenlerning bu kishilerni derhalla lagérgha yollaydighanliqini éytqan. Shundaqla tamdiki "Sherqiy türkistan xeritisi" ni körsitip turup bu xildiki men'i qilin'ghan nersilerni körgenlerning bolsa kallisidin juda bolidighanliqini bildürgen.

Türkiyediki bu yétim gödeklerning beziliri hélihem özliri xitaydin qéchip chiqish aldida mehelle-mehellilerge közitish kaméraliri ornitiliwatqanliqini, doqmush-doqmushlarda tekshürüsh ponkitliri quruluwatqanliqini esliyeleydu. Ene shundaq yétimlardin biri bolghan tursunay eyni waqitta dadisidin "Dada, ular némishqa bizni maraydu?" dep balilarche sorighanda dadisi "Qizim, biz musulman bolghachqa ular shundaq qilidu" dep jawab bergen.

Türkiye hökümiti Uyghurlar mesiliside deslep xitay hökümitige keskin ipade bildürgen bolsimu, türkiye prézidénti rejep tayip erdoghan bu yil séntebirde birleshken döletler teshkilatida söz qilghanda ziyankeshlikke uchrawatqan musulmanlani sanap ötüsh jeryanida Uyghurlarni tilgha almighan. Muxbirlar bu heqte Uyghurlar bilen sözleshkende ular xitay hökümitining iqtisadiy üstünlükni destek qiliwatqanliqini chüshinidighanliqini, shuningdek türkiye hökümitining mushundaq ehwaldimu shunche köp Uyghurgha panah jay bergenlikidin minnetdar ikenlikini, chünki bashqa héchqandaq bir islam döliti yaki gherb dölitining bundaq qilip baqmighanliqini éytqan. 

Muxbirlarni alahide qiziqturghan yéri, bu gödeklerning ata-aniliridin ayrilghandin kéyin téximu qet'iylikke tolghan iradisi bolghan. Yétim balilarning biri bolghan fatime "Men xitaylargha shuni dep qoyay: bizni bozek chaghlashma! bizning dölitimiz, xelqimiz pat arida senlerdin hésab alidu. Ular bizning dölitimizni tartiwalghan bilen biz uni jezmen qayturiwalimiz" dégen.

Toluq bet