Uyghurlar üchün amérika qilalaydighan besh basquchluq yardem

Muxbirimiz eziz
2020-07-29
Élxet
Pikir
Share
Print

Milyonlighan Uyghurning lagérlargha qamilip ghayet zor rohiy we jismaniy qiynaqlargha duch kéliwatqanliqi pütün dunyagha melum bolghandin kéyin, emdilikte ularning mejburiy tughut cheklesh we "Zamaniwi qullar emgiki" ning nishanigha aylinip qalghanliqi, lagérdin aman qalghan ‍Uyghurlarningmu hazir bu paji'elerdin aman qalmaywatqanliqi heqqide köpligen melumatlar otturigha chiqmaqta. Buninggha mas halda amérika hökümitining alliqachan "Qirghinchiliq" dep teripliniwatqan bu ghayet zor paji'ege qarita némilerni qilalishi heqqide türlük pikirler otturigha qoyulushqa bashlidi.

"Woks" torida 28-iyul küni élan qilin'ghan bu heqtiki maqalida körsitilishiche, hazir amérika hökümitidiki her derijilik zatlar Uyghurlarning qandaq ehwalgha duch kéliwatqanliqi heqqide asasen pikir birlikige ige iken. Bolupmu amérika prézidénti donald trampning "‍Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanuni" gha imza qoyushi buning eng tipik ipadisi iken. Emma buningliq bilenla toxtap qélishqa bolmaydighanliqini tekitlewatqan bir qisim analizchilar nöwette amérika hökümitining Uyghurlar üchün emili yosunda qilalaydighan besh türlük yardemni retke turghuzup chiqqan.

Maqalide körsitilishiche, nöwette Uyghurlar mesiliside gherb dunyasida eng qet'iy mewqede turuwatqini amérika hökümiti bolsimu, lékin xitay hökümitige Uyghurlar mesilisi boyiche téximu qattiq bésim peyda qilish üchün xelq'ara jem'iyetning amérika bilen ittipaqdashliq hasil qilishi bekmu muhim iken. Shunga amérika hökümitining Uyghurlar mesilisi boyiche dunyadiki herqaysi démokratik döletler bilen yéngi bir ittipaqdashliq yaritishi buningdiki birinchi basquch hésablinidiken. Besh burjeklik binadin pénsiyege chiqqan sabiq déngiz armiye générali chip grégson bu heqte söz qilip: "Eyni waqitta 'yehudiylar zor qirghinchiliqi' mu köp döletlerning hemkarliqida hel bolghan. Emdilikte Uyghurlar duch kéliwatqan qirghinchiliqnimu shu usulda toxtitish lazim," dégen.

Yardemning ikkinchi basquchi xitay hökümitini iqtisadiy jehette rawurus injiqlighudek halgha keltürüsh iken. Buningda Uyghurlarning mejburiy emgikige chétishliq barliq mehsulatlarning amérika we yawropa bazirigha kirishini cheklesh, amérika we yawropadiki yuqiri pen-téxnika shirketlirining xitaydiki zor tutqun we nazaret sistémisigha wasitilik yaki biwasite yardemde bolushini qet'iy cheklesh muhim mezmun hésablinidiken.

Üchinchi basquchta nöwette amérika soda ministirliqi élan qilghan "Qara tizimlik" ke élin'ghan xitay shirketlirige qolliniliwatqan jazani izchil dawamlashturush, shuning bilen birge Uyghur diyaridiki zulumgha shérik bolghuchi xitay emeldarlirini jazalashni toxtatmasliq, ularning uruq-tughqanliri yaki perzentlirining amérika yaki yawropada panahliq tépishigha yol qoymasliq lazim iken.

Bu xil yardemning tötinchi we beshinchi basquchi qatarida ular nöwettiki "Xitayning 2022-yilliq qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilish" hemde buni iqtisadiy jehettin qollashni chekleshning muhimliqini tekitleydu. Jorji tawn uniwérsitétining proféssori jéymis milward bu heqte söz qilip: "Xitayning 2022-yilliq qishliq olimpik yighini échishini cheklimigende xuddi kokakola shirkitining 1936-yilidiki natsistlar sahibxaniliq qilghan bérlin olimpik yighinini iqtisadiy jehettin qollighanliqidek tragédiye kélip chiqidu," deydu.

Aptor yene yuqiriqilardin bashqa birleshken döletler teshkilatida xitaygha qarshi birliksep hasil qilish, dunyaning herqaysi jayliridiki Uyghur teshkilatlirini biwasite qollash qatarliqlarnimu otturigha qoyidu. Shundaqla muhajirette pasportsiz qiyniliwatqan Uyghurlargha amérika tupriqidin panahliq makan bérishni alahide teklip qatarida tilgha alidu.

Toluq bet