Orwélning "1984" namliq romanidiki menzire Uyghurlar diyarida ré'alliqqa aylan'ghan

Muxbirimiz eziz
2020-07-29
Élxet
Pikir
Share
Print

20-Esirning axirqi yérimida dunyawi eserlerning birige aylan'ghan "1984" romani en'gliyelik yazghuchi jorji orwélning qelimide 1949-yili dunyagha kelgen bolsimu, romandiki tesewwurgha toyun'ghan hakimmutleq jem'iyet hemde uningda omumlashqan mislisiz zulum we tengsizlikning axirqi hésabta Uyghur diyarida heqiqiy rewishte otturigha chiqqanliqi yéqindin buyan yéngiwashtin kishilerning diqqitini qozghashqa bashlidi.

En'gliyediki chong siyasiy gézitlerning biri bolghan "Yéngi bayanatchi" gézitide 29-iyul küni élan qilin'ghan bu heqtiki maqalida bu hal tepsiliy sherhlendi. Maqalide körsitilishiche, xitay hökümitining Uyghur diyarini ismi-jismigha layiq saqchi dölitige aylandurushi hemde pütkül bulung-puchqaqni qaplighan nazaret sistémisi neq "1984" romanidiki distopiyelik jem'iyet teswirining heqiqiy kartinisini wujudqa keltürgen. Yene kélip bir qisim shahitlarning bayanliri ré'alliqning heqiqeten ashu romanda teswirlen'gendin éship chüshidighanliqini körsetken. Del mushu sewebtin yéqinqi mezgillerde en'gliyediki bir qisim siyasiyonlar, jümlidin parlamént ezaliridin jon mekdonnél, iyan simit qatarliqlar amérika hökümitining yuqiri derijilik emeldarlirining Uyghurlar mesilisi tüpeylidin xitayni eyiblishige tézdin awaz qoshqan.

Ötken yigirme yil mabeynide köp qétim Uyghur diyarigha tekshürüsh we ziyaretke bérip-kéliwatqan alimlardin yéngi kasl (qel'e) uniwérsitétining proféssori jo'anna simis xanimmu 2018-yili axirqi qétim ürümchidin qaytip kelgendin kéyin "1984" romanini qaytidin oqup chiqqan hemde özi körgen ré'alliqning heqiqeten romandiki teswirler bilen oxshap qalghanliqini bayqighan. Aridin ‍uzun ötmey u amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning "Xitayning gherbide boluwatqan ishlar jorji orwél yazghan '1984' namliq romanning ré'alliqqa aylan'ghanliqini körsetmekte" dégenlikini anglighan. Bolupmu romanning xatime qismida bash qehrimanigha éytilghan "Biz séning wujudungni siqip qup-quruq qilip qoyimiz, andin uni özimizge xas nersiler bilen toldurimiz," dégen bayanliri uninggha lagérlardiki ehwalni esletken.

Maqalide körsitilishiche, jorji orwél bu romanni yézishta stalin hoquq tutqan mezgillerde dawam qilghan "Zor tazilash" heriketliridin ilhamlan'ghan. Shu waqitlarda stalin özining siyasiy reqiblirini trotiskiy we bashqa "Eksil'inqilabiy" guruhlargha baghlap sowét diktatorisi arqiliq yoqatqan. Mezkur roman neshrdin chiqip aridin töt ay ötkende xitay xelq jumhuriyiti qurulghan hemde "Pikir inqilabi" ning deslepki perdisi échilghan. Emma bu chaghda alliqachan stalinche "Pikir inqilabi" ni özlirining mustehkem partiye istiligha aylandurup bolghan xitay kompartiyesi stalin dewridiki endizini asasliq menbe qilghan halda siyasiy küreshlerni dawam qilghan. Bu hal bolsa 2014-yili xitay re'isi shi jinpingning ürümchide "Idé'ologiye jehette qayta terbiyeleshni ishqa ashurush" dégen körsetmiside ashkara otturigha qoyulghan. Buning bilen Uyghur diyaridiki milyonlighan kishini lagérgha qamap, ularni yéngiwashtin xitay kompartiyesining "Idé'ologiyelik ölchimi" ge chüshidighan yéngi bir türküm insanlargha aylandurush qurulushi omumyüzlük bashlan'ghan. Shundaqla jorji orwélning bayanlirining neqeder küchlük we emeliy tesewwur bolghanliqi yene bir qétim ispatlan'ghan.

Jorji owélning "1984" namliq romani doktorant abdurehim dölet teripidin en'gilizchidin biwasite Uyghur tiligha terjime qilinip, 2018-yili istanbuldiki teklimakan Uyghur neshriyati teripidin neshr qilindi.

Toluq bet