Wang yi qirghizistan'gha xitayning Uyghur rayonidiki muqimliqni qoghdash tejribisidin öginishni tewsiye qildi

Muxbirimiz erkin
2019-05-22
Élxet
Pikir
Share
Print

Qirghizistanda ziyarette bolghan xitay tashqi ishlar ministiri wang yi qirghizistan'gha xitayning Uyghur rayonidiki "Térrorluq we esebiylikni tügitish" tejribisidin öginishni tewsiye qilghan. Shinxu'a agéntliqining xewer qilishiche, wang yi xitayning qirghizistan bilen tejribe almashturup, "Barliq térrorluq we esebiylikning idiyewi dolqunini teng yoqitishni xalaydighanliqi" ni bildürgen.

Wang yining bu sözlerni gherb dunyasi xitayning Uyghur rayonida qurghan nazaret qilish sistémisini bashqa döletlerge éksport qilishidin qattiq endishe qiliwatqan mezgilde qilishi diqqet qozghidi.

Kishilik hoquq teshkilatlirining ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti 2 milyondek Uyghur, qazaq we bashqa türkiy musulmanlarni yighiwélish lagérlirigha qamap, pütkül Uyghur rayonini digital nazaret qilish téxnikisini tejribe qilidighan bir sinaq meydanigha aylandurup qoyghan.

Wang yi yuqiriqi sözlerni 21‏-may küni qirghizistan tashqi ishlar ministiri heyderbékof bilen körüshkendin kéyin ötküzgen muxbirlarni kütüwélish yighinida xitay Uyghur rayonidiki digital nazaret sistémisini maxtap, mezkur rayonda qanat yaydurulghan "Térrorluq, esebiylikni tügitish yolidiki aldini élish xaraktérlik mudapi'e xizmitining ünümlük netijilerge érishkenliki" ni tekitligen. U yene "Bu xil xizmet shinjang rayonining bixeterlik, muqimliqni qoghdapla qalmay, mezkur rayonning tinchliq we bixeterlikide paydiliq rol oynidi. Shuning bilen birge xelq'ara térrorluqqa qarshi turush ishlirida ijabiy töhpe qoshup, esebiylikni yoqitishning ünümlük yolidiki izdinishlerge paydiliq tejribilerni yaritip berdi" dégen. Lékin wang yi "Bu ünümlük tejribe" ning qandaq bedellerge toxtawatqanliqini tilgha almighan.

Kishilik hoquq teshkilatlirining ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti 2 milyondek kishini lagérgha qamapla qalmay, Uyghur medeniyiti, tili, diniy étiqadi we milliy ma'aripini cheklep, Uyghur jem'iyitining ijtima'iy, iqtisadi we a'ile qurulmisigha omumyüzlük buzghunchiliq qilghan. Kishilik hoquq teshkilatliri xitayning Uyghur rayonda "Insanliqqa qarshi jinayet" sadir qiliwatqanliqini ilgiri sürüp keldi.

Toluq bet