Ваң йиниң кишилик һоқуқ һәққидә ейтқанлири қаттиқ әйибләшкә учриди

Вашингтондин мухбиримиз уйғар тәйярлиди
2023.12.06

“йәр шари вақит” гезитиниң 2023-йили 12-айниң 5-күнидики хәвиригә асасланғанда, хитай ташқи ишлар министири ваң йи дуня кишилик һоқуқ хитабнамисиниң 75 йиллиқини хатириләш хәлқаралиқ илмий муһакимә йиғининиң ечилиш мурасимида сөз қилип, “хитай қәтий тәврәнмәй кишилик һоқуқни илгири сүриду вә қоғдайду” дегән.

Ваң йи хитайниң кишилик һоқуқ өлчимини базарға селип мундақ дегән: “биз бирләшкән дөләтләр тәшкилати билән хәлқара системини ядро қилип, хәлқара қанунни асас қилған хәлқара тәртипни қәтий қоллишимиз, сөһбәт вә кеңишиш арқилиқ ихтилап вә талаш-тартишларни һәл қилишимиз керәк; тәрәққиятни алдинқи орунға қоюп, кишилик һоқуқни капаләткә игә қилишқа маддий асас яритишимиз керәк. Кишилик һоқуқни ишқа ашуруш үчүн техиму үнүмлүк сәһнә һазирлап, адиллиқ вә адаләтни қоғдишимиз керәк. ”

Һалбуки кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң иҗраийә мудири тирана һәсән 12-айниң 5-күндики мухбирларни күтүвелиш йиғинида хитайни кишилик һоқуққа һөрмәт қилишқа чақирған.

Тирана һәсән мундақ дегән: “хитай даирилири уйғур районидики уйғур вә башқа түрк мусулманлириға инсанийәткә қарши җинайәтләрни елип бериватиду. Бу җинайәтләр у кишиләрни тутқун қилиш, қийнаш, из-дерәксиз ғайиб қиливетиш, кәң көләмлик назарәт қилиш, мәдәнийәт бузғунчилиқи вә диний зиянкәшлик елип бериш, аилиләрни вәйран қилиш, мәҗбурий әмгәк вә җинсий зораванлиқ қатарлиқларни өз ичигә алиду” .

Иҗтимаий таратқулардиму ваң йиниң икки йүзлимичилики вә номуссизлиқи қаттиқ әйибләшкә учриған. Америка корнел университети, инсаншунаслиқ вә асия тәтқиқат пирофессори мәгнус фискәсийо X (тивиттер) да мундақ дәп язған: “ваң йи мушу сөзләрни дегән вақитларда уйғурларға қаритилған ирқий қирғинчилиқи давам қиливатиду. Хитай һакимийитиниң номуссизлиқи кишини чөчүтиду” .

 

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.