Xitayning Uyghur mesiliside en'gliyedin öch élish herkiti xelq'arada zor ghulghula qozghidi

Muxbirimiz eziz
2021-03-26
Share

Xitay hökümitining Uyghurlarni milyonlap lagérlargha qamishidin bashlan'ghan zor tutqun, siyasiy basturush we mejburiy emgek qilmishini eyiblesh chuqanliri yéqindin buyan en'gliye parlaméntidiki muhim témilardin bolup kelgen idi. 26-Mart küni xitay hökümiti bayanat élan qilip, Uyghurlar mesiliside eng küchlük pikir bayan qilip kéliwatqan en'giliyening besh neper parlamént ezasini öz ichige alghan toqquz kishige "Jaza" bergenlikini jakarlidi.

Mezkur "Jaza" boyiche bu kishilerning xitaygha, jümlidin xongkong we makaw (awmén) qatarliq jaylargha bérishi men'iy qilinidiken, shuningdek ularning xitaydiki barliq mal-mülki tonglitilidiken. Shuning bilen birge xitaydiki héchqandaq shexs yaki orunning bu kishilerni xitaygha teklip qilishigha ruxset qilinmaydiken.

BBC Agéntliqining bu heqtiki xewiride éytilishiche, bu besh neper parlamént ezasi en'giliye konsérwatiplar partiyesining sabiq rehbiri dunkan simit, nusret gheni xanim, tim lawton qatarliq kishilerni öz ichige alidiken. Dunkan simit ependi bu heqte muxbirlarning so'aligha jawab bérip: "Xitayning manga jaza bergini men üchün bir sherep. Chünki bu men qiliwatqan ishlarning heqqaniy ikenlikini körsitidu," dégen.

Bu qétim xitay hökümiti "Jaza" bergen kishilerning yene biri nyu-kesul (yéngi qel'e) uniwérsitétining proféssori jo'anniy simis xanim iken. U yéqinqi yillardin buyan Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan paji'eler heqqide köpligen maqalilarni élan qilghan, shuningdek oxshash bolmighan xelq'araliq sorunlarda köp qétim léksiye bergen idi. U özining twittér bétide bu xewerge inkas qayturup: "Heqiqetni sözligenlikim üchün héchqandaq pushayminim yoq. Emma bu jaza tüpeylidin men süküt qilmaymen," dégen.

Bu qétimqi tizimliktin orun alghan yene bir muhim shexs "Uyghur sot kollégiyesi" ning re'isi, adwokat jofréy nayis bolup, u eyni waqitta sérbiyediki diktator miloshéwichni b d t sotigha élip chiqishta zor xizmet körsetken kishi iken.

Fransiye birleshme agéntliqining 26-marttiki xewiride éytilishiche, adwokat jofréy bu jaza heqqide toxtilip: "Buning nöwettiki xizmitimizge qilchilikmu dexlisi yetmeydu, eksiche bizni xitaygha téximu qattiq bolushqa ündeydu," dégen. Xewerde éytilishiche, ular bu yil yazda Uyghurlar heqqide bir chong guwahliq yighini chaqirip, xitay hökümitining nöwettiki qirghinchiliqqa jawabkar bolushi heqqide bir qarar almaqchi iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet