Tinch okyan döletlirining “Xitay mayilliqi” tedrijiy awstraliyege yötkelmekte

Muxbirimiz eziz
2022.05.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Xitay hökümitining tinch okyan rayonidiki kéngeymichiliki izchil dawam qiliwatqan bolup, xitay tashqi ishlar ministiri wang yining mezkur rayon döletliri bilen bolghan diplomatik söhbetliri 30-may küni axirlashqan. Bu jeryanda wang yi tinch okyandiki fiji qatarliq on döletning rehberliri bilen erkin soda, saqchilarning hemkarliqi we apetlerge yardem bérish qatarliq témilar boyiche söhbetleshken. Emma söhbettin kéyin tinch okyan döletliri bayanat élan qilip rayon miqyasidiki soda we bixeterlik mesiliside xitay bilen hemkarlashmaydighanliqini bildürgen.

Amérika radiyo shirkiti (ABC) ning 31-maydiki xewiride éytilishiche, fijining bash ministiri frank baynimarama (Frank Bainimarama) bu heqte söz qilip: “Biz öz qarishimiz toghrisida ortaq pikirge kelduq. Tinch okyandiki herqaysi döletler otturisidiki bu xil ortaq tonush biz üchün bek muhim. Biz xitay bilen bolghan munasiwitimizde téximu munbet bolghan asasni berpa qilishqa tirishimiz” dégen.

Uning bu sözliri awstraliye tashqi ishlar ministiri pénni wong (Penny Wong) özlirining bixeterlik we mudapi'e hemkarliqi arqiliq tinch okyan döletliri bilen téximu küchlük bolghan “Tinch okyandarchiliq munasiwiti” berpa qilishni arzu qilidighanliqini otturigha qoyghandin kéyin éytilghan. U bu heqte qilghan sözide “Tinch okyan rayonining tinchliqi we bixeterliki mushu rayondiki döletlerning mes'uliyiti. Bu mes'uliyetni ularning özliri ada qilishi kérek. Bu mes'uliyetni bashqilarning üstige éliwélishi bihajet” dégen. Shuning bilen birge awstraliyening tinch okyan döletlirige yéngi “Énérgiye” we “Ümid” élip kélidighanliqini, buning yene medeniyet we iqtisad sahesidiki qurulushlar arqiliqmu emelge ashidighanliqini alahide tekitligen.

Bu qétimqi tinch okyan döletliri bilen bolghan uchrishish jeryanida gu'entanamo türmisige qamalghan Uyghurlardin besh kishini qobul qilghan palaw (Palau) ning prézidénti suran'gél wips (Surangel Whipps) bashqilarni agahlandurup xitay bilen bolghan iqtisadiy hemkarliqning aqiwitini obdanraq oyliship körüshke chaqirghan. U bu heqte söz qilip: “Tinch okyan rayoni tinchliqqa we bixeterlikke éhtiyajliq. Emma biz buni ikkinchi dunya urushi mezgilidiki endize boyiche bashqilarning qolidin alsaq bolmaydu” dégen.

Xewerde éytilishiche, bu qétim xitay hökümiti fiji bilen üch chong shertname imzalighan bolup, bularning hemmisining iqtisadiy hemkarliq sahesige mensup ikenliki éytilidu. Xitay terep bu heqte söz qilip: “Bu bizning ebediylik pirinsipimizdur. Biz héchqachan bashqa döletlerni héchqandaq ishlargha mejbur qilmaymiz” dégen. Xitay tashqi ishlar ministiri wang yi bolsa bu heqte toxtilip “Beziler bizni néme üchün tinch okyan rayonida bunche aktip bolup kétiwatidu, dep sorawatidu. Men shuni éytimenki, bu jayda endishe qilghudek héchnerse yoq” dégen. Shuningdek özlirining afriqida, asiyada hemde latin amérikasida mushuninggha oxshap kétidighan shekilde ashu döletlerning tereqqiyatigha yardem bérip kelgenlikini alahide tekitligen.

Halbuki xitay hökümitining “Tereqqiyatqa yardem bérish” namidiki “Qerz diplomatiyesi” ning nurghun döletlerni xitaygha éghir derijide béqindi qilip qoyush arqiliq ularni xitaygha herbiy baza qurush, kan qézish hoquqlirini bérish, hetta dölet zéminini késip bérish arqiliq qerz töleshke mejburlash bilen meshghul boluwatqanliqi ötken nechche on yil mabeynide köp qétim ashkara bolghanidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.