Уйғурларға қоллинилған чарилар хитайниң бир қисим җайлирида омумлашмақта

Мухбиримиз әзиз
2018-12-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай һөкүмити уйғурлар диярида зор күч билән омумлаштурған назарәт системиси, тутуп туруш системиси вә мусулманларни ассимилятсийә қилиш чариси нөвәттә хитайда тездин омумлишиватқан усуллардин бири икән. «Вал ситрет журнили» гезитиниң 23-декабир санидики хәвәрдә дәл мушу әһвал нуқтилиқ баян қилиниду.

Хәвәрдә көрситилишичә, ниңшяниң җоңниң районидики типик мусулманлар районида барлиқ мусулманчә дуканлардики әрәбчә «һалал» бәлгилири еливетилгән. Чиңхәй вә гәнсудики көплигән мәсчитләргә көзитиш камералири орунлаштурулған вә хитайниң дөләт байрақлири есилған. Бу өлкиләрдики әрәбчә тил мәктәплири тақиветилгән. Уйғурлар диярида көпләп қоллинилған «янфон сүзгүч» лири һазир бу җайлардиму омумлишишқа йүзләнгән. Хәвәрдә бу әһвалларни қисқичә хуласиләп уйғурлар дияриниң изчил хитайдики һакиммутләқ һакимийәтниң «тәҗрибә мәйдани» болуп кәлгәнлики алға сүрүлгән.

Фордхам университетидики хитайшунас профессор карл минзнер бу һәқтә сөз қилип «шинҗаң райони хитай һөкүмити иҗра қиливатқан 21-әсирдики юқири пән-техникини йеқилғу қилған мав зедоңчә иҗтимаий контроллуқни тәрәққий қилдуруш урунушиниң мәркизи нуқтиси болуп кәлгән. Хитай һөкүмити бу җәрянда аввал уйғурларни, арқидин туңганларни, униң арқидин христианларни, әмдиликтә болса хоңкоңлуқларни җайлаватиду» дегән. Мәлум болушичә, нөвәттә хитайниң һәрқайси өлкилиридики сақчи хадимлири «террорлуққа вә зораванлиққа қарши тәҗрибә өгиниш» үчүн түркүм-түркүмләп үрүмчи, қәшқәр қатарлиқ җайларға әвәтилмәктә икән.

Нөвәттә изчил һалда уйғурлар дияри билән «мәдәнийәт, дин вә әнәнә җәһәттә өзара бағлиниш мунасивитигә игә» дәп қариливатқан ниңшя, гәнсу районлиридики сақчиларниң уйғурлар диярида көпләп қурулуватқан «кәспий тәрбийәләш мәктипи» намидики лагерларда, шуниңдәк «хәлққә қулайлиқ сақчи понкитлири» да зиярәт вә өгиништә болуватқанлиқи мәлум болмақта икән. Буниң нәтиҗисидә өткән айда чиңхәйниң голмуд шәһиридә «хәлққә қулайлиқ сақчи понкити» дин 13 қурулған вә ишқа кириштүрүлгән. Нөвәттә «тәрбийәләш мәркизи» намидики лагерларниң буниңға улапла һәрқайси җайларда омумлишиши тәхмин қилинмақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт