Җош рогин: «хитайда баш көтүрүватқан ‹етник тазилаш' дуняни чөчүтүши лазим!»

Мухбиримиз әзиз
2018-08-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғурлар дияридики зор көләмлик тутқунда милйонлиған бигунаһ уйғурниң «тәрбийиләш мәркизи» намидики лагерларға қамалғанлиқи һәққидики хәвәрләр көплигән кишиләр әң зор дәриҗидә көңүл бөлүватқан темилардин болуп кәлмәктә. Америкидики әң чоң гезитләрдин болған «вашингтон почтиси» гезитиниң 2-авғуст санида елан қилинған җош рогинниң бу һәқтики баш мақалисидә уйғурларға қаритилған «етник тазилаш» шәклидики қирғинчилиқниң хәвпи алаһидә муһакимә қилиниду.

Америкидики сиясий анализчи, «вашингтон почтиси» гезитиниң мәхсус истон язғучиси җош рогин мақалисидә һазир миңлиған уйғурниң из-дерәксиз йоқилип кетиватқанлиқи, шуниңдәк лагерларда қийнақ вә өлүм һадисилириниң һәрқачан көрүлүватқанлиқи қатарлиқ әһваллар сәвәбидин бу лагерлардики уйғурларниң «хитай һөкүмити ис-бусини чиқармай туруп ‹етник тазилаш' ни иҗра қилса биз қандақ қилармиз?» дәп әндишә қиливатқанлиқини алаһидә тәкитләйду.

Мақалида көрситилишичә, хитай һөкүмити «әсәбийликкә вә террорлуққа қарши туруш» намида милйонлиған уйғурни һечқандақ қануний тәртиптин өтмигән һалда қолға алған һәмдә лагерларға қамивалған. Уйғурлар болса өзлириниң диний вә мәдәнийәт һәқлириниң вәйран қилинишиға қаршилиқ көрситиватқанлиқини тәкитләп кәлгән. Һалбуки нәччә милйон киши мушундақ еғир кризисқа дуч келиватқанда хәлқара җамаәт асасән бу ишқа қарита сүкүт қилишни талливалған. 

Сүний һәмраһтин тартилған сүрәтләр нөвәттә уйғурлар диярида бу хилдики лагерларниң зор көләмдә ясиливатқанлиқини көрсәтмәктә икән. Йәнә келип бу хил қурулушлар һәққидики тохтам еланлирини һәммила җайда көргили болидикән. Шуниң билән биргә ашу лагерлардин қутулуп чиққан кишиләр у җайларниң қайси рәвиштики мудһиш вә қабаһәтлик бир макан икәнлики һәққидә арқиму-арқидин гуваһлиқ бәрмәктә икән. Һалбуки, дуня йәнила бу ишларға сүкүт қилмақта икән. 

Мақалида көрситилишичә, нөвәттә уйғурлар дуч келиватқан зор кризисқа қарита америка һөкүмити инкас қайтурмақта икән. Америкиниң б д т да турушлуқ юқири дәриҗилик хадимлиридин келлей куррий, америка кеңәш палата әзалиридин марко рубийо қатарлиқлар бу мәсилигә җиддий қараш зөрүрлүкини зор күч билән тәкитлимәктә икән. Марко рубийо бу һәқтә қилған сөзидә «уйғурларниң бешиға қандақ қара күнләрниң келиватқанлиқини биз ениқ көрмәктимиз. Дәпсәндә қилинғучиларниң барлиқи бу җайда дәпсәндә қилғучиларниң мәвҗутлуқини көрситиду» дегән.

Апторниң қаришичә, уйғурлар дуч келиватқан қабаһәт өз нөвитидә дуняви мәсилә һесаблинидикән. Бу нуқтини америка ташқи ишлар министири майк помпейониң өткән һәптидә «америкиниң диний әркинликни алға сүрүш һәрикитини америка ташқи сияситиниң бир қисми қилиши бу һәқниң ялғуз америкилиқларғила мәнсуп болғанлиқидин әмәс, әксичә буниң худа пүткүл инсанларға ата қилған ортақ һәқ вә һоқуқ икәнликидиндур» дегән сөзлиридинму көрүвалғили болидикән.

Аптор ахирида уйғурлар дияридики вәзийәт мушундақ яманлишип меңиватқанда америка һөкүмити бипәрвалиқни давам қилмаслиқи лазим, дегәнни тәкитләйду. Шундақла җанлиқ қилип «биз башқа яққа қаривалсақму болиду. Әмма ‹бизниң хәвиримиз йоқкәнтуқ' дегән (кона муқам) ни әмди қайта тәкрарлишимизға болмайду» дәйду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт