Sin

Maykil walt bilen söhbet: “Sherqiy türkistan emeliyette xitay xelq jumhuriyitining bir mustemlikisi”

2024-05-11

Yillardin buyan her sahe mutexessisliri “Xitayning eng chong ölkisi”, “Xitayning eng chong énérgiye ambiri” dégendek namlarda atap kéliwatqan Uyghur diyarining xitay sirtida birdek “Sherqiy türkistan” dégen nam bilen tonulup kelgenliki melum. Xitay hökümiti 1949-yili bu rayonni qoral küchi bilen ishghal qilghandin buyan “Shinjang qedimdin tartip xitayning ayrilmas bir qismi” dégen nezeriyeni oxshimighan shekillerde zor küch bilen bazargha sélip kelmekte. Halbuki, dunya Uyghur qurultiyi (d u q) dunyagha kelgenlikining 20 yilliq xatirisi munasiwiti bilen 2024-yili 3-mayda chaqirilghan üch künlük pa'aliyetning muhakime basquchida xelq'ara adwokat maykil wan walt (Michael van Walt) “Ötken 70 yilda bu rayon asasiy jehettin xitayning mustemlikisi bolup keldi. Uning nérisidiki ikki ming yil mabeynide bu jayda héchqachan xitayning izchil hökümranliqi bolup baqmighan” dep körsetti. 15 Yildin buyan ichki asiya we sherqiy asiya rayoni otturisidiki munasiwetler tarixini tetqiq qilip kéliwatqan maykil waltning bu xulasisi mezmun jehette dunya étirap qilghan büyük sherqshunas wiladimir bartold (V. V. Barthold) Buningdin bir esirche ilgiri otturigha qoyghan “751-Yili ereb impériyesi bilen tang impériyesi otturisida yüz bergen ‛talas urushi‚ ottura asiya rayonidin xitay tesirining az dégendimu ming yilliq musapige siqip chiqirilishi hemde bu rayonda islam medeniyitining yétekchi medeniyet bolushigha asas saldi” dégen bayanlirini eslitidu.