100 Türk adwokat Uyghurlar toghrisida b d t gha birleshme erzname sundi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-07-01
Élxet
Pikir
Share
Print
Enqere adwokatlar uyushmisining ezasi faruq keleshtimur ependi. 2020-Yili iyun, türkiye.
Enqere adwokatlar uyushmisining ezasi faruq keleshtimur ependi. 2020-Yili iyun, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening herqaysi wilayetliridiki adwokatlar uyushmisigha eza 100 türk adwokat "Qanun we pikir munbiri" namidin nöwette Uyghurlar duch kéliwatqan éghir zulumlar toghrisida birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishige birleshme erzname sundi.

Mezkur munber bu heqte metbu'at bayanati élan qilip, mezkur erznamini 26-iyun küni b d t kishilik hoquq kéngishige tapshurghanliqini, u orundinmu bu erznamini tapshurup alghanliq toghrisida xet alghanliqini bildürdi. Mezkur munber metbu'at bayanatida, b d t gha tapshurghan erznamide Uyghur, qazaq qatarliq türkiy xelqler duchar boluwatqan kishilik hoquq depsendichiliklirining 12 madda halida otturigha qoyulghanliqi, onlighan xelq'ara teshkilatlarning sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichilikliri toghrisida teyyarlighan doklatlirini ispat süpitide birlikte sun'ghanliqni bayan qilghan.

Biz bu toghrisida melumat igilesh üchün buninggha bashlamchiliq qiliwatqan enqere adwokatlar uyushmisining ezasi faruq keleshtimur ependi we bu iltimasni teyyarlighan adwokat xalit ependiler bilen söhbet élip barduq.

Faruq keleshtimur ependi bu birleshme erznamining teyyarlinish jeryani toghrisida melumat bérip mundaq dédi: "Biz bu ishqa xelq'ara qanunda mutexessisleshken adwokatlardin terkib tapqan bir guruppa qurush bilen bashliduq. Bu guruppa sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichilikining hemmisini delillep béreleydighan bir erzname teyyarlap chiqti. Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishi telep qilghan bezi telepler bar. Buning ichidiki eng muhimi xitay élip bériwatqan kishilik hoquq depsendichilikini ispatlap bérish. B d t xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining doklatlirini ispat süpitide qobul qilidighan bolghachqa biz erznamimizgha bu doklatlarni ispat süpitide qoyduq. Bulardin sirt köp sanda ammiwi teshkilatlar, tetqiqatchilarning sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichiliki toghrisida teyyarlighan doklatlirini oqup chiqip, erznamimizge qoshtuq".

U, bu birleshme erznamini b d t gha sunush toghrisidiki qararni ijtima'iy taratqularda tarqatqandin kéyin türkiyediki adwokatlarning zor qollishigha érishkenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Biz 'qanun we pikir munbiri' bolush süpitimiz bilen b d t gha sunush üchün erzname teyyarlaydighanliqimizni jakarliduq. Biz kesipdashlirimizgha biz sherqiy türkistan mesilisini qanuniy jehettin xelq'aragha élip chiqimiz, déduq. Yüzligen adwokat bizni izdep özliriningmu qol qoyushni xalaydighanliqlirini éytti. Lékin buningda muhim bolghini adwokatlarning sani emes birleshme erznamining teyyarlinish shekli bolghachqa 100 adwokat qol qoyayli dep cheklime qoyghan iduq".

Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishige sunulghan birleshme erznamini yazghan adwokat xalit ependi bu erznamining eng muhim alahidilikining sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichiliklirining xelq'ara qanun boyiche otturigha qoyulghanliqi ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Buning eng muhim alahidiliki bu ishning peqetla qanuniy jehettin élip bérilishidur. Mezkur erznamining ehmiyiti toghrisida toxtilidighan bolsaq, 1948-yilida xelq'ara kishilik hoquqi xitabnamisi maqullan'ghan. Mezkur xitabname kishilerning eqelliy heq we hoquqlirining néme ikenliki körsitip bérilgen. Dunyadiki chong döletler bashchiliqida teyyarlan'ghan xelq'ara kishilik hoquq xitabnamisige xitay dölitimu imza qoyghan. Lékin bügünki künde xitay sherqiy türkistanda insanlargha bérilgen hoquqning hemmisige xilapliq qiliwatidu. Biz birleshme erznamimizda xitayning sherqiy türkistanda sadir qiliwatqan jinayetlerning hemmisini ispatliri bilen otturigha qoyduq".

"Siz xitay xelq'ara kishilik hoquqi xitabnamiside körsitilgen kishilik hoquqining hemmisini depsende qiliwatidu? dédingiz. Bular némiler?" dégen so'alimizgha adwokat xalit ependi mundaq jawab berdi: "Ten jazasi, insan qélipidin chiqqan mu'amile qatarliqlar böliwétiptu. Erkinlik, bixeterlik hoquqi, adil sotlinish hoquqi, shexsi a'iliwi turmushning mexpiyliki, sayahet erkinliki, yashash, köpiyish hoquqi qatarliq eqelliy hoquqlarning hemmisi dégüdek depsendichilikke uchrawétiptu".

100 Türk adwokatning b d t gha Uyghurlar toghrisida birleshme erzname sunushining ehmiyiti néme?

"Iyi", yeni "Yaxshi" partiyening parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi türkiye hökümiti sükütte turiwéliwatqan bir peytte 100 türk adwokatning b d t gha birleshme erzname sunushining zor ehmiyetke ige ikenlikini otturigha qoyup mundaq dédi: "Sizgimu melum bolghinidek türkiye hökümiti hazirghiche sherqiy türkistan mesiliside sükütte turiwéliwatidu. Biz öktichi partiyeler bu mesilide jama'et pikri toplashqa tirishiwatqan bolsaqmu adwokatlarning b d t gha erzname sunushi türkiyede sherqiy türkistan mesilisini küntertipte tutup turush üchün zor ehmiyetke ige. Türkiyediki ammiwi teshkilatlar bu adwokatlar bilen hemkarliship sherqiy türkistan mesilisini xelq'arada anglitishi kérek dep oylaymen".

Türkiye qahramanmarashtiki sütchü imam uniwérsitéti diniy ilimler fakultéti oqutquchisi doktor alimjan boghda ependi buning yaxshi bir bashlan'ghuch bolghanliqini bayan qildi.

B d t kishilik hoquq kéngishige zulumgha uchrighan millet yaki shexsler erz sunsa bolidiken, yeni kishilik hoquq depsendichiliklirini körgen yaki qolida bu heqte ispati bar bolghan kishiler yaki guruhlar erz iltimasi sunalaydiken. Türkiyediki adwokatlar tunji qétim bundaq bir erzname sun'ghan bolup, kélechekte mundaq erzlerning téximu köp sunulush éhtimalliqi bar iken.

Toluq bet