Шаһитларниң әслимисидә 1997-йилдики "5-феврал ғулҗа вәқәси" (1)

Мухбиримиз меһрибан
2020-02-06
Share
5-fewral-ghulja-1997-02-05.jpg "5-феврал ғулҗа вәқәси" дин бир көрүнүш. 1997-Йили 5-феврал. Ғулҗа.
YouTube

Хитай коммунист һөкүмити уйғур диярини бесивалған 1949-йилдин буян уйғурларниң нурғунлиған наразилиқ һәркәтлири йүз бәрди вә хитай коммунист һөкүмити тәрипидин қанлиқ бастурулди. Бундин 23 йил илгири, йәни 1997-йили 5-феврал күни уйғур дияриниң шималидики ғулҗа шәһиридә қанлиқ бастурулған ғулҗа яшлириниң наразилиқ намайиши әнә шуларниң биридур.

Һазирға қәдәр мәзкур намайиш һәққидә хитай һөкүмәт мәнбәлири елан қилған хәвәрләр вә шаһитлар бәргән учурларға асасланғанда, 1997-йилидики 5-феврал намайишиға қатнашқанлар 1000 дин 3000 нәпәргичә икән. Һалбуки, намайиш сәвәплик тутқун қилинип җазаланғанлар 3000 дин 5000 ға қәдәр икәнлики илгири сүрүлмәктә.

1997-Йилдики "5-феврал ғулҗа вәқәси" дики қирғинчилиққа шаһит болғанлардин норвегийәдики пәрһат абдулла әпәнди, абдуришит әпәнди вә ғулҗа намайишиға қатнашқан данийәдики абдулла әпәндиләр зияритимизни қобул қилип, өзлири билидиған әһвалларни аңлатти.

Норвигийәдики пәрһат абдулла әпәнди вә абдуришит әпәндиләрниң билдүрүшичә, 1997-йили 2-айниң 5-күни, йәни қишниң әң соғуқ болуватқанқан мәзгилидә хитай даирилири миңлиған уйғур яшлириниң ғулҗа шәһиридә тинчлиқ билән наразилиқ намайишини қураллиқ сақчилар арқилиқ қанлиқ бастурған. 

Мәлум болушичә, шу күнидики қанлиқ бастурушта хитай сақчилири намайишқа қатнашқан уйғур яшлириниң қишлиқ кийимлирини салғузуветип, калтәкләп уруш, соғуқ су чечиш, соғуқ камирларға қамаш, итқа талитиш, чапчалдики су түрмисигә қамаш, қийнап иқрар қилдуруш қатарлиқ көп хил дәһшәтлик қийнаш вастилири қолланған икән. Тутқун қилиш намайиштин кейинму бирнәччә айға қәдәр давамлашқан.

Гәрчә хитай һөкүмити һазирға қәдәрф ениқ санни елан қилмиған болсиму, әмма уйғур хәлқи арисида шу күнидики намайишта вә униңдин кейинки бирқанчә ай ичидә тәһминән 3000-дин 5000 ғичә болған уйғур яшлириниң тутқун қилинғанлиқи һәққидә хәвәрләр тарқалған. 

1997-Йили 6-айдин 1998-йили 11-ғичә давамлашқан бирқанчә қетимлиқ сотта намайишқа қатнашқанлар вә улар билән алақидә болған дегән баһанә билән тутқун қилинғанларға өлүм җазаси, муддәтсиз қамақ җазаси қатарлиқ еғир җазалар берилгән. 

Шаһитлардин норвегийәдики пәрһат абдулла әпәнди билән абдуришит әпәндиләрниң баян қилишичә, ғулҗа тәнтәрбийә мәйданида 1997-йили 6-айда тунҗи қетимлиқ очуқ сот ечилған. 

Пәрһат абдулланиң илгири сүрүшичә, сотта намайиш җәрянида "адәм өлтүргән, терорлуқ қилған, уруш-чеқишқа қатнашқан, әксийәтчи шоар товлиған" дегән баһаниларда 20 дин артуқ уйғур яш үстидин һөкүм елан қилинған. Сотта йүсүп турсун, ғаппар тәләт, нусрәт мәруп, ибраһим қасим қатарлиқ яшларға өлүм җазаси елан қилинип, шу күни етишқа буйрулған. Қалғанларға муддәтсиз вә 10 йилдин артуқ муддәтлик қамақ җазалири һөкүм қилинған. 

Шаһитлардин абурәшитниң баян қилишичә, шу күни сот мәйдани хитай қураллиқ сақчилири тәрипидин қамал қилинған. Өлүмгә һөкүм қилинғанларни елип маңған сақчи аптомобиллири кочилардин өткәндә бир қисим улар билән видалашқан. Әмма алдин ала кочиниң икки тәрипидики биналарға орунлаштурулған қураллиқ сақчилар өлүм җазасиға буйрулған уйғур яшлири билән видалашқан аһлиләргә оқ чиқарған. 

Һалбуки, ғулҗа яшлириниң наразилиқ намайишини тәшкиллигүчиләр дәп елан қилинғанлардин абдуҗелил абдухелил чапчалдики су түрмисидә қийнап өлтүрүлгән. Намайиш башламчилиридин абдумеҗит үстидин бир йилдин кейин сот һөкүми елан қилинип, өлүм җазасиға һөкүм қилинған.

Тәпсилатини йоқириқ аваз улинишидин аңлиғайсиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт