Dunyadiki 14 dölet, 22 sheherde "5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi" ning 10 yilliqi xatirilenmekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-07-05
Élxet
Pikir
Share
Print

Dunya Uyghur qurultiyi 6-ayning 11-küni chaqiriq élan qilip, dunyaning herqaysi elliridiki Uyghurlar merkezliship olturaqlashqan döletlerde "5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi" ning 10 yilliqini keng kölemde xatirileshni teshebbus qilghan idi.

Chaqiriqta "Ürümchi qirghinchiliqining 10 yilliqini pütün dunya miqyasida keng kölemde xatirilesh we bu arqiliq kommunist xitay hakimiyitining Uyghur xelqi üstidin yürgüzüwatqan insan qélipidin chiqqan irqiy qirghinchiliqini, bésim we zulum siyasitini shundaqla milliy mewjutluqi tarixtin buyan körülüp baqmighan derijide jiddiy tehditke duch kéliwatqan xelqimizning yürek sadasini dunya jama'etchilikige téximu ünümlük hem janliq shekilde anglitish nöwettiki eng asasliq wezipimizdin ibarettur" dégen ibarilerge orun bérilgen idi.

Bügün 14 dölet, 22 sheherdiki Uyghurlar bu chaqiriqqa awaz qoshup, "5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi" ni oxshimighan usul we kölemlerde xatirilimekte. D u q ning merkizi orgini jaylashqan gérmaniyening myunxén shehiride yawropa sherqiy türkistan birlikining uyushturushi bilen bügün minglighan Uyghur, türk we yerlik xelqlerning ishtirakida keng kölemlik namayish élip bérildi. D u q rehberlirining biwasite yétekchilikidiki bu namayishta lepildigen minglarche ay-yultuzluq kök bayraq, jaza lagérliridiki tutqunlarning süretliri we jarangliq sho'ar sadaliri myunxén asminini lerzige saldi.

Namayish muqeddimiside sözge chiqqan d u q ning re'isi dolqun eysa ependi nutqida xitay hakimiyitining sherqiy türkistan xelqini 2009-yili ürümchide élip barghan "5-Iyul qirghinchiliqi" kebi irqiy qirghinchiliq bilenmu, jaza lagérlirida qiynap öltürüsh bilenmu, bir pütün Uyghurni millet süpitide tarix betliridin öchürüsh yolida yürgüzüwatqan her türlük wehshiyane siyasiti bilenmu hergiz yoqitalmaydighanliqini, heqning Uyghurlar terepte ikenlikini we uning choqum ghelibe qilidighanliqini tekrarlidi.

Bu qétimqi namayishqa gérmaniyediki köpligen türk teshkilatlirining rehberliri, kishilik hoquq organlirining mes'ulliri, bir qisim parlamént ezalirimu qatnashqan idi. Ularmu arqa-arqidin nutuqlar sözlep, xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan insan qélipidin chiqqan basturush siyasetlirini birdek eyibleshti, bolupmu xitayning jaza lagérliri siyasitining bügünki insaniyet dunyasi üchün haqaretlik bir jinayet ikenlikini tekitleshti.

Bu qétimqi namayishning bashlinish nuqtisi myunxén shehiridiki her yili "Öktebir bayrimi" ötküzülidighan, chet'eldin 5-6 milyon kishi kélip ziyaret qilidighan dangliq chong meydan'gha orunlashturulghan bolup, namayishchilar jarangliq sadalar bilen bu jaydin qozghilip, sheherning awat kochilirida 5 kilométir musapini piyade bésip, axiri xitayning myunxéndiki konsulxanisi aldigha kélip toxtidi. Minglighan yerlik ahaliler bu kölimi zor namayishni qiziqish, hewes bilen közetti. Namayishchilarning xitay hakimiyitige bolghan nepret, ghezeptin örlep chiqqan hayajanliq sho'ar sadaliri xitay konsulxanisini titretti.

Bu qétimqi namayishqa ishtirak qilghan ilham toxti guruppisining re'isi enwerjan ependi ziyaritimizni qobul qilghanda, chet'eldiki Uyghurlarning her yili "5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi" gha oxshash weqelerni xatirileshning ehmiyiti toghrisidiki qarashlirini qisqiche bayan qilip ötti. Myunxéndiki Uyghur jama'et erbabi ablimit tursun ependi bolsa bügünki bu namayishning nahayiti sistémiliq, hayajanliq ötkenlikini ipade qildi.

Bügünki namayishqa myunxéndiki Uyghurlar, türkler hem kishilik hoquq pa'aliyetchiliridin sirt, gérmaniyening bashqa ölke we sheherliridin qanche yüz kilomitérliq musapilerni bésip kelgen köp sanda kishilermu qatnashqan. Namayish üch yérim sa'et dawam qildi.

Toluq bet