Инкас: 2009-йили сентәбирдә үрүмчи кочилирида өлтүрүлгән уйғурлар унтулмисун

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-08-02
Share
urumchi-weqesi-5-iyul-herbiy.jpg 5-Июл намайишини бастуруш үчүн үрүмчигә киргән хитай әскәрлири. 2009-Йили 6-июл.
AP

2009-Йилидики 5-июл үрүмчи қирғинчилиқидин бир қанчә күндин кейин хитай һөкүмити интернет вә уйғур дияриниң хәлқаралиқ телефон алақисини 10 айчә пүтүнләй үзүп ташлиғаниди. Бу мәзгилдә хитай даирилириниң уйғурларға қарита кәң көләмлик тутқун қилишни башлаш билән тәң, барлиқ иҗтимаий алақә васитилирини тақап, уйғурларниң шәхси янфон компютерлириға қарита чоң тазилаш елип барғанлиқи, 5-июл вәқәсигә даир барлиқ учур вә сүрәтләрни бирдәк өчүрүп ташлиғанлиқидәк әһваллар мәлум болғаниди.

Шуниң үчүнму 5-июл вәқәси һәққидә хәлқараға ашкариланған һәқиқий учурларму интайин чәклик болуп кәлмәктә. Әмма йеқинқи йилларда, үрүмчи 5-июл қирғинчилиқиға уланған бир қисим паҗиәлик вәқәләр вә униң алди кәйнидики уйғурлар вәзийити үрүмчидин чәтәлләргә чиққан бир қисим шаһитлар тәрипидин айдиңлашмақта.

Муһаҗирәттә яшаватқан бир қисим уйғурлар радиомиз билән алақилишип, 5-июл вәқәси йүз берип икки айдин кейин сентәбирниң башлирида, үрүмчидә хитайларниң топлишип уйғурларни уруп өлтүрүшидәк паҗиәлик вәқәләргә шаһит болғанлиқлирини аңлатти.

Американиң мәлум штатида яшаватқан, исмини ашкарилашни халимиған бир өрүмичилик уйғур қиз: "9002-йили 9-айниң 6-күнидики ишни пәқәт унтуп қалалмаймән" дәп сөзини башлиди, у шу мәзгилдә йеңила техникомға оқушқа киргән болуп, 6-сентәбир күни мәктәп оқуғучи оқутқучиларни мәктәптин айрилмаслиқни, үрүмчидикиләрни өйлиригә мәктәп аптомобили арқилиқ өзлири апирип қойидиғанлиқини уқтурған. У, мәктәп аптомобилида өйигә барғучә йол бойи нурғун уйғурларниң болупму һарва сөрәп баққалчилиқ қилидиған нурғун уйғурларниң кочида хитайлар тәрипидин уруп өлтүрүлгәнликини өз көзи билән көргәникән.

Бу қизниң ейтишичә топлишип уйғурларға һуҗум қилиш вәқәлири 4-сентәбир күнидин 7-сентәбир күнлиригичә, хитайлар топлишип олтурақлашқан охшимиған мәһәллә вә районларда йүз бәргән. Хитай һуҗумчилар һәтта уйғур нарәсидә бовақ балиларғиму рәһим қилмиған. Төмүр йол иидарисдики 5 аилә уйғурниң өлтүрүлгәнлики уйғурлар ичидә гәп болған болсиму бу күнләрдә йүз бәргән вәқәләргә хитай һөкүмити күз юмған һәтта қәстән йол қойғанлиқи билингән шуниңдәк уйғурлар еғиз ачалмас бир вәзийәт яритилған. Кәйндинла йәни 12-сентәбирдин башлап аптобусларда сирлиқ йиңнә санҗиш вәқәлириниң йүз бериши вә буниң уйғурларға артип қоюлуши билән, униң алдида йүз бәргән хитайларниң уйғурларға елип барған қатиллиқ вәқәлири сүрүштә қилинмай бесиқтурулғаникән.

4-Сентәбир үрүмчи достлуқ йолида, хитайларниң кочидики уйғурларға топлишип туюқсиз һуҗум қилиш вәқәси йүз бәргәндә, өзиниңму шу кочида икәнлики. Хитайларниң һуҗумидин аранда қечип қутулғанлиқини баян қилған америкадики йәнә бир уйғур яш, әйни вақитта үрүмчиниң уруш райониға айлинип қалғанлиқини, ялғуз әскәр вә қораллиқ сақчиларниңла әмәс адәттики хитай пуқраларниңму уйғурларға болған дүшмәнлики очуқ ашкара ипадиләнгән. Әйни вақитта хитайчә толуқ оттурида оқуватқан у, өзиниңму һәр заман хитайлар тәрипидин өлтүрүлүш еһтималлиқи барлиқини тонуп йәткәндә, тунҗи қетим хитай һөкүмитиниң сияситини ениқ чүшәнгәндәк болғанлиқини билдүрди. У,

Бу паҗиәлик вәқәләрниң әмәлийәттә өзи вә өзигә охшаш йеңи бир әвлад уйғурларни ойғатти дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

2009-Йили 5-июл қирғинчилиқидин кейин, хели бир мәзгиллиригичә үрүмчидики уйғур аһалисиниң интайин қорқунч вә вәһимә ичидә яшиғанлиқини әскә алған, һазир голландийәдә яшаватқан лагер шаһити қәлбинур сидиқ ханимниң ейтишичә, әйни вақитта уйғурларниң туюқсиз йоқап кетиш, сирлиқ өлтүрүлүш вәқәлириниң уйғурлар арисида давамлиқ ғулғула қилинидиған вәқә болуп қалған. Униңға әң тәсир қилғини, оқутқучилиқ қиливатқан қәлбинур сентәбирдә мәктәпләр йеңи дәрс башлиған бу вақитта, өзиниң һәр күни әтигән ишқа маңғинида, мәһәллидики коча тазилайдиған уйғур аялларниң һәр күни дегүдәк бағчилардин, кочидики әхләт сандуқлириға, һәр хил размердики әр аяллар һәтта балиларниң аяғлири тошуп кетидиғанлиқини сөзләп бериши болуп, әҗәба бу аяғлар өлтүрүлгән уйғурларниң аяқлиримиду? дәп ойлиғинида тени шүркүнүп қорқунч басқанлиқини сөзләп бәрди.

7-Июлда үрүмчидә хитайларниң тәшкиллик һалда қоллириға

Охшаш тоқмақ, калтәк вә кесәкләрни елип уйғур мәһәллиригә бастуруп кириши вә күзигә челиққан уйғурларни уруп өлтүргәнлики, әтрапта сақчи вә һәрбийләрниң болса, уларни тосмақта йоқ, пәрвасиз қарап турғанлиқидәк нурғун көрүнүшләр хәлқаралиқ мәтбуатларда ашкариланғаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт