"5-июл үрүмчи қирғинчилиқи" ниң 12 йиллиқи мунасивии билән истанбулда намайиш өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2021-07-05
Share
"5-июл вәқәси" ниң 12 йиллиқ хатирә күнидә өткүзүлгән хитайға қарши наразилиқ намайишидин көрүнүш. 2021-Йили 5-июл, истанбул.
Photo: RFA

5-Июл дүшәнбә күни хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң уюштуруши, шәрқий түркистан вәхпи, уйғур академийәси вәхпи, дуня уйғур қурултейи вәхпи, шәрқий түркистан өлималар бирлики, әйса йүсүп алиптекин вәхпи, шәрқий түркистан яшлар вә мәдәнийәт җәмийити қатарлиқ түркийәдики онлиған шәрқий түркистан тәшкилатларниң қоллап-қуввәтлиши билән истанбулдики хитай консолханиси алдида намайиш вә ахбарат елан қилиш паалийити өткүзүлди.

Хитайниң истанбулдики консолханиси алдиға җәм болған миңларчә уйғур вә түрк намайишчи 2009-йили 5-июл күни үрүмчидә йүз бәргән хитайниң қанлиқ бастурушиға қарши наразилиқ намайиш елип барди. Қоллирида шәрқий түркистан байриқини көтүргән намайишчилар истанбулниң тарабийә районидики деңиз бойиға җәм болуп, у йәрдин хитай консулханиси алдиғичә шуар товлап йүрүш қилди. Намайишчилар бирдәк, "залим хитай һесаб бәрсун!", "һәқ-һоқуқ адаләт шәрқий түркистанға һөррийәт", "шинҗаң әмәс, шәрқий түркистан" дегәндәк шоарлар товлиди.

Намайиш җәрянида ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлгән болуп, хәлқара шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң рәиси һидайәтуллаһ оғузхан баянатни оқуп өтти.

У мундақ деди: "5-июл үрүмчи қәтлиамидин бүгүнкичә болған 12 йил җәрянида шәрқий түркистанда қирғинчилиқ вә асимилатисийә сиясәтлири барғансири чекидин ешип давам қиливатиду. 2014-Йили хитай дөләт рәиси ши җинпиң аталмиш ‹бөлгүнчилик вә терорлуққа қарши туруш' ни баһанә қилип, қирғинчилиқни башлиди. Шәрқий түркситанда қурған йиғивелиш лагерлирида бүгүнгичә шәрқий түркистан хәлқи арисидин йетишип чиққан диний алимлар, академикләр, зиялийлар, сәнәтчиләр, содигәрләр болуп милйонларчә бигунаһ киши қамилип ятмақта. Җәмийәтниң һәр саһә кишилирини завут-фабрикиларда мәҗбурий қуллуқ түзүм бойичә ишләтмәктә. . ."

Һидайәтулла оғузхан сөзидә йәнә хитайниң ислам һәмкарлиқ тәшкилатиға көзәткүчи болуп киришиниң хата бир қарар икәнликини вә шәрқий түркистан тәшкилатлириниң буниңдин әндишә қиливатқанлиқини билдүрди. У ислам һәмкарлиқ тәшкилатини бу қарарни қайтидин көздин кәчүрүшкә чақриқ қилди.

Һидайәтуллаһ оғузхан түркийә җумһурийитигә хитап қилип, ирқий қирғинчлиқни қобул қилишқа вә бу ирқий қирғинчилиқни тохтитиш үчүн ислам дунясида күчлүк қәдәмләр бесишқа, хәлқаралиқ йиғинларда, кишилик һоқуқ учришишларда шәрқий түркистан мәсилсии тоғрисида техиму учуқ позитсийә билдүрүшкә, хитай билән болған мунасивәтлиридә шәрқий түркистан мәсилисини ваз кечишкә болмайдиған қизил сизиқлиқ мәсилә дәп қарашқа чақириқ қилди.

Түркийәдики тунулған диний алим доктур еһсан шәноҗак намайишқа қатнишидиғанлиқини елан қилған болсиму, әмма кесәллик сәвәбидин нәқ мәйданға келәлмигән иди. У телефон арқилиқ намайишчиларға сөз қилди.

У уйғурларни үмидвар болушқа чақриқ қилип мундақ деди: "‹қуран кәрим' лиримизни көйдүргән, мәсҗидлиримизни тақиған, әзан оқушни чәклигән, дуняда әң еғир зулум қиливатқан хитай, тарихита рим (импирияси) вәйран болғанға охшашла чоқум ғулайду, шундақла арқисиға қаримастин шәрқий түркистандин қечип чиқиду. Биз у күнләрни көрүшкә йеқинлап кетиватимиз. Худайим буйриса, миң йиллардин буян һеч ким йоқ қилалмиған шәрқий түркистан пат йеқинда өз ғәлибисини көриду".

Шәрқий түркситан кишилик һоқуқни күзитиш җәмийитиниң баш катипи нуриддин избасар әпәнди зияритимизни қобул қилип, 5-июл күни үрүмчидә йолларға чиқип адаләт тәләп қилған уйғурларни шәрқий түркистан миллий роһиниң авангартлири дәп қарайдиғанлиқини, хитай һакимийитиниң уйғурларни баш әгдүрүш, йоқ қилиш арзусиниң әмәлгә ашмайдиғанлиқини, бу вәқәниң уйғурларниң игилик һоқуқи, земин һоқуқи вә мустәқиллиқ ирадиси үчүн ахириғичә көрәш қилидиғанлиқиниң ипадиси икәнликини тәклитлиди.

У йәнә мундақ деди: "мән 5-июл вәқәсини өз әркинликимизни қолимизға елип, шәрқий түркситанда мустәқил яшаштин ибарәт бу йолниң бирдин бир чиқиш йолимиз икәнликини көрситип бәргән муһим бир тарихий вәқә дәп қараймән."

Бүгүн йәнә түркийәниң саадәт партийиси үрүмчи қирғинчилиқиниң 12 йиллиқи мунасивити билән өзлириниң рәсмий тивиттер һесабидин баянат елан қилған болуп, униңда мундақ дейилгән: "үрүмчи қәтлиамида һаятидин айрилған миңлиған уйғур қериндашлиримизни әсләймиз вә аллаһтин рәһмәт тиләймиз. Хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзиватқан зулумлирини тохтитиш үчүн алди билән түркийәни, андин пүткүл дуня җамаитини кәскин бир қәдәм бесишқа чақриқ қилимиз."

Бүгүн йәнә охшаш вақитта түркийәниң әнқәрә, коня, кастамоно, малатийә, самсун, қаһраманмараш қатарлиқ шәһәрлиридиму 5-июл үрүмчи вәқәсигә мунасивәтлик наразилиқ намайишлири вә ахбарат елан қилиш йиғинлири өткүзүлди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт