Язғучи зунун қадири билән шаир нимшеһитниң мудһиш йиллардики һекайиси

Ихтиярий мухбиримиз учқун
2019-11-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
язғучи зунун қадири (вақти вә орни ениқ әмәс).
Язғучи зунун қадири (вақти вә орни ениқ әмәс).
RFA/Uchqun

Язғучи зунун қадириниң 1962-йилидики «совет иттипақиға қечиши» мәғлубийәт билән ахирлашқандин кийин у ғулҗидики өйигә нәзәрбәнт қилиниду вә үрүмчигә елип келиниду.

1962-Йилиниң ахирида уйғур аптунум раюнлуқ партком «зунун қадирини көрәш қилиш, паш қилиш йиғини» уюштуриду. Бу йиғинға бир қисим әмәлдарлар, һәрқайсий вилайәт вә шәһәрләрниң әдәбият-сәнәт саһәсидики көзгә көрүнгән кишилири үрүмчигә чақиртип келинип қатнаштурулиду. Йиғинда язғучи зунун қадири дәһшәтлик күрәшкә тартилиду. Бу йиғин үрүмчидики тәңритағ меһманханисида давамлашқан болуп, мәзкур йиғинға өз вақтидики уйғур аптунум раюнлуқ парткомниң муавин секритари абдулла закируф риясәтчилик қилиду. У зунун қадириға наһайити қаттиқ позитсийә тутиду.

Австиралийәдә яшаватқан әдиб әхмәт игәмбәрди әйни вақитта бу йиғинға қатнашқучиларниң бири болуш сүпити билән йиғин һәққидики әслимилирини тәқдим қилди.

У өзи шаһит болған бу йиғинда шаир нимшеһитниң немә үчүндур зунун қадириға қаттиқ позитсийә билдүргәнликиниму әсләп өтти.

Бу һәқтә һазир истанбулда яшаватқан пирофессор султан мәһмут қәшқәрлиму өз әслимилирини тәқдим қилип, мундақ деди: «мән нимшеһитниң зунун қадириға қаттиқ позитсийәдә болғанлиқини әршидин татлиқтин аңлидим. Әмәлйәттә нимшеһитму 1933-йили миллий инқилабқа қатнашқан киши иди. 1945-Йили милли армийә ақсуға чүшүп конашәһәрни ишғал қилип, йеңи шәһәрни қоршавға алған вақтида «11 битим» түзүлүш мунасивити билән илиға чекинип чиқиду. Шу вақитта нимшеһитму әршидин татлиқ билән биргә ғулҗаға кетиду. Шундин кийин әсәр йезишни тохтатмайду. Уму бир вәтәнпәрвәр адәм. Инсан хаталиқлардин халий болалмайду, шуңа униңға баһа бәргәндә дәвр шараитиниму һесабқа елип, баһа бериш керәк.»

Бу вәқә һәққидә йәнә мәрһум язғучи зунун қадириниң һазир австралийәдә яшаватқан кәнҗи оғли пәрһат зунун өзиниң бу ишларни дадисидин аңлиғанлиқиниму әсләп өтти.

Гәрчә язғучи зунун қадири вә шаир нимшеһит һәр иккиси көзгә көрүнгән әдибләрдин шундақла 2-қетимлиқ шәрқий түркистан җумһурйитидин қалған тәвәрүк зиялийлардин болсиму, әмма әйни вақиттики мурәккәп сиясий-иҗтимаий муһитлар уларниң сияси еңи вә мәвқәсидә чоң өзгиришләр ясайду.

Доктур мәмтимин әла мәзкур вәқә һәққидә тохтилип, әйни вақиттики сиясий муһитта уйғур язғучи вә шаирлириниң сиясий мәвқәси билән мурәккәп таллишиға болған қарашлирини оттуриға қоюп өтти.

Һөрмәтлик радийо аңлиғучилар, язғучи зунун қадири һәққидә 2004-йили «борнлиқ кечә» намлиқ биографик роман нәшир қилинған. Әхмәт ваһидиниң апторлиқидики бу романдиму зунун қадири күрәшкә тартилған вақитта шаир нимшеһитниң униңға қаттиқ позитсийәдә болғанлиқи, кийин өзиниң бу ишидин пушайман қилғанлиқи, шу сәвәптин у 1963-йилиниң ахирлири зунун қадири туруватқан ақсудики яшлар деһқанчилиқ мәйданиға келип, зунун қадиридин әпу сориғанлиқиға даир мәлуматларғиму орун бирилгән.

Толуқ бәт