Yazghuchi zunun qadiri bilen sha'ir nimshéhitning mudhish yillardiki hékayisi

Ixtiyariy muxbirimiz uchqun
2019-11-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Yazghuchi zunun qadiri (waqti we orni éniq emes).
Yazghuchi zunun qadiri (waqti we orni éniq emes).
RFA/Uchqun

Yazghuchi zunun qadirining 1962-yilidiki "Sowét ittipaqigha qéchishi" meghlubiyet bilen axirlashqandin kiyin u ghuljidiki öyige nezerbent qilinidu we ürümchige élip kélinidu.

1962-Yilining axirida Uyghur aptunum rayunluq partkom "Zunun qadirini köresh qilish, pash qilish yighini" uyushturidu. Bu yighin'gha bir qisim emeldarlar, herqaysiy wilayet we sheherlerning edebiyat-sen'et sahesidiki közge körün'gen kishiliri ürümchige chaqirtip kélinip qatnashturulidu. Yighinda yazghuchi zunun qadiri dehshetlik küreshke tartilidu. Bu yighin ürümchidiki tengritagh méhmanxanisida dawamlashqan bolup, mezkur yighin'gha öz waqtidiki Uyghur aptunum rayunluq partkomning mu'awin sékritari abdulla zakiruf riyasetchilik qilidu. U zunun qadirigha nahayiti qattiq pozitsiye tutidu.

Awstiraliyede yashawatqan edib exmet igemberdi eyni waqitta bu yighin'gha qatnashquchilarning biri bolush süpiti bilen yighin heqqidiki eslimilirini teqdim qildi.

U özi shahit bolghan bu yighinda sha'ir nimshéhitning néme üchündur zunun qadirigha qattiq pozitsiye bildürgenlikinimu eslep ötti.

Bu heqte hazir istanbulda yashawatqan piroféssor sultan mehmut qeshqerlimu öz eslimilirini teqdim qilip, mundaq dédi: "Men nimshéhitning zunun qadirigha qattiq pozitsiyede bolghanliqini ershidin tatliqtin anglidim. Emelyette nimshéhitmu 1933-yili milliy inqilabqa qatnashqan kishi idi. 1945-Yili milli armiye aqsugha chüshüp konasheherni ishghal qilip, yéngi sheherni qorshawgha alghan waqtida "11 Bitim" tüzülüsh munasiwiti bilen iligha chékinip chiqidu. Shu waqitta nimshéhitmu ershidin tatliq bilen birge ghuljagha kétidu. Shundin kiyin eser yézishni toxtatmaydu. Umu bir wetenperwer adem. Insan xataliqlardin xaliy bolalmaydu, shunga uninggha baha bergende dewr shara'itinimu hésabqa élip, baha bérish kérek."

Bu weqe heqqide yene merhum yazghuchi zunun qadirining hazir awstraliyede yashawatqan kenji oghli perhat zunun özining bu ishlarni dadisidin anglighanliqinimu eslep ötti.

Gerche yazghuchi zunun qadiri we sha'ir nimshéhit her ikkisi közge körün'gen ediblerdin shundaqla 2-qétimliq sherqiy türkistan jumhuryitidin qalghan tewerük ziyaliylardin bolsimu, emma eyni waqittiki murekkep siyasiy-ijtima'iy muhitlar ularning siyasi éngi we mewqeside chong özgirishler yasaydu.

Doktur memtimin ela mezkur weqe heqqide toxtilip, eyni waqittiki siyasiy muhitta Uyghur yazghuchi we sha'irlirining siyasiy mewqesi bilen murekkep tallishigha bolghan qarashlirini otturigha qoyup ötti.

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, yazghuchi zunun qadiri heqqide 2004-yili "Bornliq kéche" namliq bi'ografik roman neshir qilin'ghan. Exmet wahidining aptorliqidiki bu romandimu zunun qadiri küreshke tartilghan waqitta sha'ir nimshéhitning uninggha qattiq pozitsiyede bolghanliqi, kiyin özining bu ishidin pushayman qilghanliqi, shu seweptin u 1963-yilining axirliri zunun qadiri turuwatqan aqsudiki yashlar déhqanchiliq meydanigha kélip, zunun qadiridin epu sorighanliqigha da'ir melumatlarghimu orun birilgen.

Toluq bet