Türkiyede tutup turuluwatqan abdulqadir yapchan shertlik qoyup bérildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2019-05-03
Élxet
Pikir
Share
Print
3-May istanbul chaghliyandiki adalet sariyi aldida ötküzülgen abdulqadir yapchanni qollash pa'aliyitidin bir körünüsh. 2019-Yili 3-may. Istanbul, türkiye.
3-May istanbul chaghliyandiki adalet sariyi aldida ötküzülgen abdulqadir yapchanni qollash pa'aliyitidin bir körünüsh. 2019-Yili 3-may. Istanbul, türkiye.
RFA/Arslan

Ikki yérim yildin buyan türkiyede nazaret astida tutup turuluwatqan jama'et erbabi abdulqadir yapchan üstidin istanbul chaghliyandiki adalet sariyida 5-ayning 3-küni sa'et 10:00 da sot échilip, shertlik halda qoyup bérildi.

Sot jeryanida istanbul chaghliyandiki adalet sariyining aldigha er-ayal bolup yüzlerche Uyghur jama'iti toplandi. Ular "Abdulqadir yapchan'gha erkinlik", "Yashisun musteqil sherqiy türkistan" dégendek sho'arlarni towlidi. Sot zaligha Uyghurlardin peqet 30 kishining kirishige ruxset bérilgen bolup, qalghanliri sirttiki meydanda abduqadir yapchanning qoyup bérilishi üchün sho'arlar towlashni dawamlashturdi.

Bu qétimqi sotta abdulqadir yapchan söz qilip, özining héch qandaq bir jinayiti yoqluqini bildürdi. U özi üstidiki nazaretni bikar qilishni we erkinlikke chiqishni telep qildi. Sot mehkimisi axirida abdulqadir yapchanni istanbulning küchükchekmeji nahiyisining chégrasidin chiqmasliq sherti bilen qoyup bérishni qarar qilghanliqini élan qildi. Emma xitay hökümiti dewa qilghan mesile toghrisida 9-ayning 26-küni qaytidin sot échilidighanliqini bildürdi.

Sot mehkimisining hökümide abdulqadir yapchanning küchükchekmeji nahiyisining chégrasidin sirtqa chiqmasliqni shert qilghan bolup, buninggha bash mupettish tereptin étiraz bildürülüp, abdulqadir yapchanning küchükchekmeje nahiyisige qarashliq fewzichaqmaq mehellisidin sirtqa chiqmasliqi telep qilindi. Bash sotchi axirida abdulqadir yapchanning öyi jaylashqan fewzichaqmaq mehellisidin sirtqa chiqmasliq sherti bilen qoyup bérilgenlikini qarar qilghanliqini bildürdi. 
Abdulqadir yapchanning adwokati ibrahim ergil bügünki sot jeryani we sot mehkimisining qarari toghrisida chüshenche bérip, mundaq dédi: "Bügünki sotta abdulqadir ependining cheklik bir erkinliki boldi. Bu sotta mehkime bir az bolsimu kishini xushal qilidighan bir qarar berdi. Yeni abdulqadir ependining tékirdagh köchmenler idarisi teripidin nazaret astida tutup turush qararini bikar qildi. Eslide uning küchükchekmeji nahiyisining chégrasi ichide turushi heqqide qarar bérilgen idi, biraq teptish mehkimisi bu qarargha étiraz bildürdi. Küchükchekmeji tewesini abdulqadir ependi üchün chong kördi bolghay, uning heriket erkinlikini fewzichaqmaq mehellisi bilen cheklep qoydi. Bizning bu délo toghrisidiki dewayimiz dawam qilidu, buninggha étiraz bildürimiz. Asasiy qanun mehkimisige sun'ghan erz-dewayimiz qiliwatidu."

Adwokat ibrahim ergin ependi xitayning abdulqadir yapchan üstidin sun'ghan erzliri sewebidin uni ikki yérim yildin buyan nazarette tutup turghanliqini, emma mushu mezgilde xitayning héchqandaq delil-ispat körsitelmigenlikini bildürüp, mundaq dédi: "Xitay ikki yérim yildin buyan abdulqadir yapchanning atalmish jinayiti heqqide üchün delil-ispat körsetmekchi idi, lékin hazirghiche héchqandaq ispat körsitelmidi. Bizmu sot mehkimisige xitay terep delil-ispat körsitelmeydu, shuning üchün ochuq bir qarar béringlar, déduq. Biz yene xitaygha 3-5 ayliq bir muddet bérip, eger shu muddet ichide delil-ispatlarni keltürelmise xitayning telipini ret qilinglar, eslidinla asasi yoq bu dewagha xatime bérilsun, dep telep qilduq. Epsuslinarliqi shuki, sot mehkimisi bu jeryan mushundaq dawam qilsun, dédi. Bu dewa bir küni choqum aydinglishidu."

Adwokat ibrahim ergin ependi sot mehkimisining abdulqadir yapchan heqqide 2019-yili 26-séntebir küni qayta sot échishni qarar qilghanliqini bildürdi. 

Sot axirlashqandin kéyin abdulqadir yapchan adalet sariyi aldida toplan'ghan xelq ammisigha söz qildi. U xitay da'irilirining özini 2003-yilidin buyan qarilap kéliwatqanliqini bildürdi.

Abdulqadir yapchan sözide yene "Eger türkiyede kim bizni xitaygha qaytursa, u osmanli rohini depsende qilghan, özining wijdani we imanini qayturghan bolidu," dédi. 

U mundaq dédi: "Sherqiy türkistanda nechche milyon insan hazirmu jaza lagérlirida solinip turmaqta, her xil jaza we iskenjilerge uchrimaqta. Nechche minglighan kishilerning teqdiri éniqsiz, hetta ularning iz-dériki bolmaywatidu."
U yene Uyghur xelqining her xil zulum we iskenjilerge uchrawatqan bolsimu, emma öz milliy mewjutluqini saqlap qélish üchün küresh qiliwatqanliqini bildürüp, mundaq dédi: "Néme bolushidin qet'iynezer, milliy dewa yolidin we diniy étiqadlirimizdin hergiz waz kechmeymiz." 

Chaghliyandiki adalet sariyi aldida xelq ammisigha söz qilghan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetulla oghuzxan abdulqadir yapchan toghrisida pikir bayan qildi. U xitay hökümitining abdulqadir yapchanning ötkür pikirliri we idé'ologiyesidin qorquwatqanliqi üchün her xil wasitilerni ishqa sélip uni yoq qilishqa urunuwatqanliqini bildürdi.

Igilinishiche, xitay da'iriliri türkiye hökümitige abdulqadir yapchan heqqide 6 türlük jinayet artqan matériyallarni bergen we abdulqadir yapchanni qayturup bérishni telep qilghan.

Birleshken dölet teshkilati musapirlar mehkimisi teripidin siyasiy panahliq bérilgen we 15 yildin buyan istanbulda yashawatqan abdulqadir yapchan 2016-yili 9-ayning 1-küni istanbuldiki öyidin tutup kétilgen idi.

Toluq bet