Türkiye soti abduqadir yapchan'gha bergen "Nazaret astida tutup turush" qararini uzartti

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-09-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur jama'et erbabi abduqadir yapchan ependi.
Uyghur jama'et erbabi abduqadir yapchan ependi.
RFA/Erkin Tarim

Bu yil 2-ayning 12-küni istanbul chaghliyandiki sot mehkimiside ikki yérim yil türkiyening tutup turush orunlirida yatqan Uyghur jama'et erbabi abduqadir yapchan üstidin sot hökümi chiqirilip, abduqadir yapchanning nazaret astida turushining dawam qilidighanliqi élan qilin'ghanidi. 9-Ayning 8-küni abduqadir yapchan yene bir qétim sotlinip mezkur jaza uzartildi. Bu qétimqi sotqa abduqadir yapchanning adwokati ibrahim ergin ependi qatnashqan bolup, sot istanbul waqti 15:00 te bashlan'ghan. Aldi bilen abduqadir yapchanni aqlash üchün ibrahim ergin xitayning abduqadir yapchan'gha jinayet artish üchün körsetken delil-pakitlirining uni jazalashqa yéterlik delil-pakit bolalmaydighanliqini otturigha qoyghan we türkiye qanuni boyiche abduqadir yapchanning jinayiti yoqluqini, uninggha bérilgen jazaning derhal bikar qilinishini telep qilghan.

Axirida sotchi höküm chiqirip, abduqadir yapchanning nazaret astida turushining dawam qilidighanliqini, yene bir qétimliq sotning 2021-yili 3-ayning 11-küni échilidighanliqini élan qilghan.

Biz sotning jeryani toghrisida téximu tepsiliy melumat igilesh üchün xitay teripidin "Térrorchi" dep eyiblinip 2016-yili 8-ayning 31-küni tutup kétilgen abduqadir yapchan ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq.

U, xitayning töhmet qilishi bilen 2016-yili 8-ayning 31-künidin 2019-yili 2-ayghiche 32 ay tutup turush yerliride yatqanliqini, xitayning delil-ispatsiz halda türkiyening özini qayturup bérishini telep qilghanliqini bayan qildi.

Abduqadir yapchan ependi özining 19 yildin buyan türkiyede turuwatqanliqini, qanun'gha xilap ish qilmighanliqini bayan qildi.

Qimmetlik radi'o anglighuchilar, xitay abduqadir yapchanni "Qoralliq teshkilat qurghan, térrorluq qilghan" dep 2003-yili dunyagha élan qilghandin kéyin türkiye soti uni hazirghiche 10 qétim sotlighan. Abduqadir yapchan xitayning eyiblishige qarita özining "Undaq jinayet sadir qilmighanliqini, sherqiy türkistanning xitay teripidin bésiwélin'ghanliqini, heqiqiy térrorchining xitay ikenlikini, özining Uyghurlarning heq we hoquqi üchün küresh qilghanliqini, türkiyening özini sewebsiz tutup turuwatqanliqini hem özini derhal qoyup bérish bilen birge puqraliq bérishini" izchil halda telep qilip kelmekte.

Abduqadir yapchan ependi xitayning telipige bina'en türkiye sotining 9-ayning 8-künidiki sot hökümidimu burunqigha oxshashla uninggha istanbulning küchükchekmeche rayonidin chiqmasliq, nutuq sözlimeslik jazasi bergenlikini bayan qildi.

Abduqadir yapchan ependi hazir özining musapirliq salahiyet kinishkisidin bashqa nersisining yoqluqini otturigha qoydi.

Adwokat ibrahim ergin ependi ziyaritimizni qobul qilip, türkiye sotining eslide qanun boyiche abduqadir yapchan'gha bergen "Nazaret astida tutup turush" jazasini emeldin qaldurushi kéreklikini, lékin xitay hökümiti 3 ay burun abduqadir yapchan toghrisida 68 betlik eyibleshname sun'ghanliqi üchün hökümni uzartqanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Abduqadir yapchan ependi kéler yili 3-ayda muhim bir sotqa chiqidu. Türkiye bu sotta abduqadir yapchanni éniq bir terep qilishi kérek. Lékin yéqinda xitay döliti türkiyege 68 betlik üchinchi eyibleshnamisini sundi. Buning ichide bezi delil-ispatlarmu bar. Lékin bular qanuniy jehettin delil-ispat bolalmaydu. Normalda türkiye soti xitayning abduqadir yapchanni qayturup kétish qararini ret qilishi kérek. Bundaq bolghan teqdirde 'nazaret astida tutup turush qarari' bikar qilin'ghan bolidu".

Abduqadir yapchanning adwokati ibrahim ergin ependi türkiye hökümitining qanuniy jehettin uni xitaygha qayturup bérelmeydighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Birleshken döletler teshkilati abduqadir yapchan'gha musapirliq salahiyiti bergen, shundaqla türkiye asasiy qanun sotining abduqadir yapchanni xitaygha qayturmasliq toghrisida qarari we yawropa kishilik hoquq sotining 'abduqadir yapchanni héchqandaq bir döletke qayturup bérishke bolmaydu' dégen qararimu bar. Buninggha asasen türkiye hökümiti abduqadir yapchanni türkiyedin heydep chiqiriwételmeydu we xitaygha qayturupmu bérelmeydu. Uning üstige hazir yapchan'gha bérilgen 'nazaret astida tutup turush jazasi'mu qanun'gha xilap. Xudayim buyrusa bu dewani utup chiqimiz".

Adwokat ibrahim ergin ependining éytishiche xitay hökümiti abduqadir yapchanni qayturup bérishni telep qilip, türkiyege birinchi qétim 2016-yili, 2019-yili 5 betlik, 2020-yili 6-ayda 68 betlik eyibleshname sun'ghan.

Toluq bet