Абдуқадир япчанниң “3-нөвәтлик шәрқий түркистан миллий бирлик шураси” ға қатнишишиға рухсәт қилинмиди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-09-29
Share
abduqadir-yapchan-1.jpg Җамаәт әрбаби абдуқадир япчан әпәнди(оңдин үчинчи) түркийә пайтәхти әнқәрә. (Вақти ениқ әмәс)
RFA/Erkin Tarim

Җамаәт әрбаби абдуқадир япчанниң түркийә пайтәхти әнқәрә қизилҗаһамам наһийәси әлизә меһманханисида чақирилған “3-нөвәтлик шәрқий түркистан миллий бирлик шураси” ға қатнишишиға рухсәт қилинмиди.

У, 25-сентәбир күни мәзкур йиғинға қатнишиш үчүн әнқәрәгә кәлгәндә түркийә ички ишлар министирлиқи тармиқидики көчмәнләр идарисиниң муавин башлиқи гөкчә оқ әпәнди телефон қилип, униң “3-нөвәтлик шәрқий түркистан миллий бирлик шураси” ға қатнашмай истанбулға қайтип кетишини тәләп қилған. Абдуқадир япчан әпәнди зияритимизни қобул қилип бу тоғрилиқ мәлумат бәрди.

Җамаәт әрбаби абдуқадир япчан әпәнди хитайниң төһмәт қилиши билән 2016-йили 8-айниң 31-күнидин 2019-йили 2-айғичә 32 ай қириқларели вилайитидики тутуп туруш орунлирида ятқанлиқини, хитайниң дәлил-испатсиз һалда түркийәниң өзини қайтуруп беришини тәләп қилғанлиқини, түркийә сот органлириниң қарариға бинаән көчмәнләр идарисиниң өзиниң мәзкур йиғинға қатнишишиға рухсәт қилмиғанлиқини баян қилди.

Биз бу һәқтә техиму ениқ мәлумат игиләш үчүн көчмәнләр идарисиниң муавин башлиқи гөкчә оқ әпәндигә телефон қилдуқ. У, абдуқадир япчан әпәндиниң бихәтәрликини қоғдаш вә корона вирусидин юқумлинип қелиштин сақлаш үчүн уни қайтурувәткәнликини илгири сүрди.

Абдуқадир япчан әпәнди түркийә асасий қанун сот мәһкимиси вә явропа кишилик һоқуқ сотиниң өзиниң бигунаһ икәнлики тоғрисидики қарариға қаримай, өзигә қоюлған мундақ чәклимиләрниң қанунға хилап икәнликини илгири сүрди.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди зияритимизни қобул қилип, хитайниң өзиниму абдуқадир япчан билән бирликтә 2003-йили “қораллиқ тәшкилат қурған, террорлуқ қилған” дәп дуняға елан қилғандин кейин германийә сотиниң тәкшүрүши нәтиҗисидә 2005-йили герман пуқралиқиға қобул қилинғанлиқини, әмма түркийә асаси қанун соти вә явропа кишилик һоқуқи сот мәһкимиси бигунаһ дәп һөкүм чиқарған абдуқадир япчанға түркийәниң бундақ қилишиниң өзиниң қануниға хилап қилмиш икәнликини илгири сүрди. Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған абдуқадир япчанниң адвокати ибраһим әргин әпәнди, 9-айниң 8-күнидики сотта абдуқадир япчанға берилгән “назарәт астида тутуп туруш” җазасиниң узартилғанлиқини, чүнки хитай һөкүмитиниң йеқинда абдуқадир япчан тоғрисида 3-қетим әйибләшнамә сунғанлиқини, шуңа униң әнқәрәдики йиғинға қатнишишиниң чәклимигә учриғанлиқини баян қилип мундақ деди: “абдуқадир япчан әпәнди келәр йили 3-айда муһим бир сотқа чиқиду. Түркийә бу сотта абдуқадир япчанни ениқ бир тәрәп қилиши керәк. Лекин йеқинда хитай дөлити түркийәгә үчинчи қетимлиқ әйибләшнамисини сунди. Буниң ичидә бәзи дәлил-испатларму бар. Лекин булар қануний җәһәттин дәлил-испат болалмайду. Нормалда түркийә соти хитайниң абдуқадир япчанни қайтуруп кетиш қарарини рәт қилиши керәк. ‛назарәт астида тутуп туруш қарари‚ бикар қилинмиғачқа, униң әнқәрәгә бериши чәклимигә учриған”.

Хитай 2003-йили абдуқадир япчанни “қораллиқ тәшкилат қурған, террорлуқ қилған” дәп дуняға елан қилғандин кейин түркийә соти уни һазирғичә 10 қетим сотлиған. Икки йерим йил түркийәниң тутуп туруш орунлирида ятқан уйғур җамаәт әрбаби абдуқадир япчан үстидин бу йил 2-айниң 12-күни истанбул чағлияндики сот мәһкимисидә сот һөкүми чиқирилип, униң назарәт астида турушиниң давамлишидиғанлиқи елан қилинғаниди. 9-Айниң 8-күни абдуқадир япчан йәнә бир қетим сотлинип мәзкур җаза узартилғаниди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт