Саяһәт йетәкчиси абдурахман мәмәт лагердики туғқанларниң салам хетини җийәнигә йәткүзгәнлики үчүн тутқун қилинған

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-08-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Лагердики туғқанларниң салам хетини җийәнигә йәткүзгәнлики үчүн тутқун қилинған саяһәт йетәкчиси абдурахман мәмәтниң кимлики.
Лагердики туғқанларниң салам хетини җийәнигә йәткүзгәнлики үчүн тутқун қилинған саяһәт йетәкчиси абдурахман мәмәтниң кимлики.
RFA/Gulchehre

Хитайниң учур вә учур мәнбәлирини қаттиқ қамал қилиши вә алақидар җазалаш системисиниң тәсиридә чәтәлләрдики уйғурлар үчүн өз аилисиниң әһвалини паш қилишму интайин риқабәтлик бир таллаш болмақта. Турпан алтун көврүк саяһәт ширкитиниң хадими абдурахман мәмәт өз аилисидин лагерларға елип кетилгән уруқ-туғқанлириниң лагердин язған салам хетини японийәдә туруватқан җийәни муһәррәм муһәммәтелигә йәткүзгәнлики вә бу учурларниң иҗтимаий таратқуларда тарқилип кетиши сәвәблик, у 11-июн хитай сақчилири тәрипидин тутуп кетилгән. Тәпсилатини мухбиримиз гүлчеһрә аңлитиду.

Японийәдин радиомиз билән алақиләшкән муһәррәм муһәммәдели, уйғур елиниң турпан шәһиридин болуп. Һазир японийәдә хизмәт қилмақтикән. У тутқундики аилә вә туғқанлириниң из-дерикини қилиш үчүн радиомизға мураҗиәт қилди. Униң ейтишичә һазирғичә униң уруқ-туғқан вә тонушлири арқилиқ еришкән ениқ учурларға асасланғанда, униң атиси вә башқа туғқанлири болуп сәккиз адәм түрмидә вә яки аталмиш тәрбийиләш лагерлирида икән. Йеқинда у өз аилисидики тутқун қилинғанларниң бу учурлирини «шаһит биз» торида елан қилған. Бу учурлар кейинчә иҗтимаий таратқуларда кәң тарқалған. Һалбуки лагердики туғқанлириниң учури вә лагердики момиси вә бовиси һәмдә чоң тағисиниң салам хәтлирини өзигә йәткүзгән тағиси абдурахман мәмәт йеқинда тутқун қилинған.

Хәлқаралиқ таратқулардин «муһапизәтчи» гезити қатарлиқлар бүгүн, бу йил 30 яшқа киргән турпан саяһәт идарисиниң саяһәт йетәкчиси абдурахман мәмәтниң лагердики туғқанлириниң салам хетини ашкарилиғанлиқи сәвәблик тутқун қилинғанлиқини хәвәр қилди.

Муһәррәмниң баян қилишичә вәқәликниң баш ахири мундақ икән.

«Шинҗаң алтун көврүк саяһәт ширкити» турпан тармақ ширкитиниң саяһәт йетәкчиси болуп ишләватқан абдурахман мәмәт хизмәт вәҗидин пилан бойичә саяһәтчиләрни башлап ғулҗиға 7-июл йолға чиқмақчи болған. 

Дәл шу күни, лагерға тутқун қилинған аилисидикиләр һәққидә муһәррәмниң гуваһлиқи «шаһит биз» ториға чиқирилған һәмдә тез сүрәттә фейсбук вә башқа супиларда тарқалған. 

9-Июл күни турпан тәвәликидики сақчиханидин абдурахманға телефон кәлгән, телефонда аписи айшәмхан муһәммәтниң ишини (лагердин кәлгән бир парчә хәт) ни кимләргә дегәнлики соралған вә шу күни кәчтә телефон қайтуруши ейтилған. 

11-Июл күни абдурахман мәмәт саяһәт хизмитини ахирлаштуруп турпанға қайтқан. Шу күндин башлап муһәррәмниң тағиси абдурахман билән алақиси үзүлгән. 

Тонуш-билиш вә мунасивәтлик даириләргә қилған телефонлири җавабсиз қалған муһәррәм ахири 13-июлда «пул муамилә вақти» гезитиниң мухбири билән алақилишип, тағисиниң из дерики болмайватқанлиқини ейтқан. Турпанда зиярәттә болуватқан бу мухбир турпанда зиярәт җәрянида турпан даирилириниң кәйнигә чүшүш, биарам қилишиға учриған. Шу пәйттә шу кишиләрдин абдурахман мәмәтниң из-дерикини қилғанда «биз сән билән кейин алақилишимиз» дәп мухбирни йолға салған. Мухбир улардин алақә үчүн номур сориғандиму тәминләшни рәт қилған. 

Муһәррәм кейин тонушлар арқилиқ тағиси абдурахман мәмәтниң 20-июл тутулуп турпанда икәнлики ениқлиған. 

26-Июл күни униң чәтәлдики мәлум тонуши турпан шәһәр идиқут районлуқ сақчиханиға телефон қилған, телефонни алған хитай сақчи телефон қилған кишиниң салаһийити ениқ болмиса һечқандақ учур бәрмәйдиғанлиқини ейтқан. Биз бу мәлуматларға асасән турпан шәһәр, идиқут район сақчиханисиға телефон қилған болсақму, сақчи әркин асия радиосидин икәнликимизни билгән һаман телефонни үзди.

«Алтун көврүк саяһәт ширкити» турпан шөбисиниң торда елан қилинған телефон номури уланған болсиму, лекин телефон алғучи «хата урупсиз», дегәндин башқа җаваб бәрмиди.

Муһәррәм игә болған учурларға қариғанда, униң атиси 49 яшлиқ муһәммәдели турсун турпан шәһәр яр базири, йеңи мәһәллә 4-гуруппида олтурушлуқ болуп, униң кәспи деһқанчилиқ икән. У қошумчә мәһәллә җүмә мәсчитиниң имами икән. 2017-Йили 3-айниң 24-күни мәһәллә комитетидин уни йиғинға чақиртиш баһаниси билән йиғин мәйданида тутқун қилинған. Муһәррәмниң ейтишичә, шу йили сәккизинчи айларда униң үстидин адвокатсиз вә аилисигә билдүрмәстин йепиқ сот ечилип, «өктәмлик җинайити» билән алтә йиллиқ қамаққа һөкүм қилинған. У, һазир корлидики бир түрмидә җаза муддитини өтимәктикән. 

Муһәррәмниң апа тәрәптин туғқанлиридин бовиси мәмәт исмаил турпан шәһәр үзүмчилик базар булақ мәһәллә 2-гуруппида олтурушлуқ болуп, уму деһқан икән вә 2017-йили ахири тутқун қилинип, 2019-йили башлирида қоюп берилгән. Әмма лагерида униң тени еғир дәриҗидә аҗизлап кәткән болуп даваланмақтикән. Момиси айшәмхан ясин, 2017-йили ахири тутқун қилинған. 2019-Йили башлирида қоюп берилгән, уму еғир кесәл болуп чиққачқа даваланмақтикән. Булардин башқа тағилири вә уларниң балилири келинлири болуп, бу аилидин 10 ға йеқин киши лагерда икән.

Тағиси абдурахман мәмәт униңға бовиси мәмәт исмаил, момиси айшәмхан һәмдә тағиси мәһмуд муһәммәтниң лагерда туруп сақчи иш қәғизигә йезип өйгә чиқарған салам хетини йәткүзгән. Муһәррәм көп ойлиниш арқилиқ, бу салам хәтләрниң хитайниң бигунаһ уйғурларни кәң көләмдә тутқун қиливатқанлиқи вә лагерлардики зулумлирини ашкарилашта испатлиқ қиммити бар дәп ойлиғанлиқи үчүн, буни өзиниң лагердики туғқанлири һәққидә «шаһит биз» ториға бәргән гуваһлиқ материяллириға қошуп йоллиған икән. 

Муһәррәм әмдиликтә тағисиниң бу учурларни өзигә йәткүзгәнлики үчүн җазалинишидин чоңқур әндишә қиливатқан болсиму йәнила хитайниң уйғурларға қаратқан бу хил қанунсиз вә адаләтсиз сиясәтлирини ашкарилашни қарар қилғанлиқини билдүрди. 

Японийәдики муһәррәмниң радиомизға тәминлигән лагердики туғқанлириниң әһвали вә уларниң салам хәтлириниң мәзмунлири һәққидә кейинки аңлитишимизда тәпсилий тохталмақчимиз.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт