Yalghuz kishilik namayishchi abduréhim ghéni: 10 aydin buyan özümni yalghuz hés qilip baqmidim

Muxbirimiz gülchéhre
2019-04-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Yalghuz kishiliki namayishchi abduréhim ghénining pa'aliyetliridin bir körünüsh. 2019-Yili 22- aprél. Amistérdam, gollandiye.
Yalghuz kishiliki namayishchi abduréhim ghénining pa'aliyetliridin bir körünüsh. 2019-Yili 22- aprél. Amistérdam, gollandiye.
RFA/Gülchéhre

Ikki yildin buyan xitay hökümitining Uyghur we bashqa yerlik milletlerni lagérlargha qamishigha qarshi muhajirettiki Uyghurlarning dunya miqyasida élip bériwatqan türlük shekillerdiki pa'aliyetliri, bir künmu toxtimay dawam qilmaqta. Jümlidin, 2018-yili 6-aydin buyan badam doppiliq bir Uyghur amistérdamdiki dam meydanida her shenbe-yekshenbe künliri yalghuz kishilik naraziliq namayishini dawamlashturup keldi. U bolsimu gollandiyediki Uyghur ziyaliysi abduréhim ghéni. Uning gollandiyening paytexti amistérdam shehiride izchil dawamlashturup kelgen yalghuz kishilik namayishigha bügün del 10 ay toshti.

22-Aprél düshenbe, gollandiyede pasxa bayrimiliq dem élish künide uninggha téléfon qilghinimizda, , abduréhim ghéni yenila plakatlirini kötürüp amstérdam sheher merkizidiki bu sayahet nuqtisida namayishini dawam qiliwatqan iken.

Abduréhim ghéni bayram künide sayahetchilermu jiq, téximu qaynam tashqinliqqa chömidighan bolghachqa bu künni qoldin bermeslik üchün namayishqa chiqqanliqini, uning üstige etigendila özi yashawatqan sust shehiridiki yigirme nechche kishidin teshkillen'gen türk jama'itining Uyghurlarni we özining élip bériwatqan namayishini qollaydighanliqini emeliyitide körsitish üchün, amstérdamgha wélisipitlik yétip kélip, özining namayishigha awaz qoshqanliqini bildürdi. Uning déyishiche, ular 42 kilométirliq musapini 3 sa'et wélisipitlik bésish jeryanida, yol boyi Uyghurlar heqqide teshwiqatlar élip barghan. Abduréhimning dep bérishiche, wélisipitlik qollash herikitige qatnashqanlar arisida 3 ayal, hetta 2 yashan'ghan kishimu bar bolup, türk qérindashlarning bu emeliy qollash herikiti abduréhimni nahayiti tesirlendürgen. 

Türk jama'itini teshkillep Uyghurlarni qollash wélisipit sepirini uyushturghuchi sali ependi téléfon ziyaritimizni qobul qilip, özining nechche yillardin buyan qoshna olturush jeryanida abduréhimni yaxshi tonuydighanliqini, Uyghurlar bilen qérindash bir türk we bir musulman shundaqla shuningdek insan bolush süpiti bilen abduréhimgha medet bérish bilen teng Uyghurlar zulumgha uchrighanda ularni qollashni özining bir insaniy mes'uliyiti dep bilidighanliqini ipade qilip mundaq dédi: "Uyghur qérindashlirimizgha bashqa bir ish qilip bérelmisekmu, awazigha awaz qétishni oyliduq we qérindashlirimiz, dostlirimiz bilen bu usulda wélisipitlik teshwiqat élip barduq. Biz, bérip-kélishi 80 nechche kilométirliq yolni wélisipitlik tamamliduq we yene guruppa bolup ijtima'iy taratqularda uchurlarni tarqattuq. Uyghurlargha medet bérish üchün kichik bolsimu bu pa'aliyetni qilduq, eger köp bolsaq hemkarlashsaq, pilanliq ish élip barsaq téximu köp ishlarni qilalaymiz. Biz bu arqiliq qérindishimiz abduréhimgha we Uyghurlargha 'biz yéninglarda'dep ilham we medet bérimiz. Xitay hakimiyitidin, lagérlar derhal taqalsun, Uyghurlar qoyup bérilsun, ulargha insandek yashash erkinliki bérilsun dep telep qilimiz. Biz dawamliq insanlarning shuningdek hökümet erbablirining diqqitini Uyghurlar uchrawatqan paji'elerge tartishqa tirishimiz hemde bu zulumni toxtitish üchün ularni heriket qilishqa dewet qilimiz".

Abduréhim ghénining éytishiche, uning her hepte axiri oxshash jayda oxshash waqitta plakat we teshwiqat waraqlirini özi teyyarlap kélip, bularni sayahetchilerge körsitip chüshendürüsh, tarqitish, imza toplash herikitini izchil dawam qiliwatqanliqi uni dawamliq körüp közitip kelgen bezi yerlik kishilernimu tesirlendürgen hetta beziliri uning namayishigha mexsus waqit chiqirip awaz qoshup, beziliri yardemliship kéliwatqan iken. Abduréhimning tesiride Uyghurlarni qollighuchilargha aylan'ghan we hazir amstérdamda yashawatqan tonéy ependi qizghinliq bilen ziyaritimizni qobul qilip, özining qandaq qilip Uyghurlargha qiziqip qalghanliqi we abduréhim bilen dost bolup qalghanliqini chüshendürüp mundaq dédi: "Men tunji qétim Uyghurlar bilen amstérdamda échilghan bir Uyghur réstoranida tonushqan, kéyin ularning amstérdamda ötküzgen namayishlirini kördüm, barghanche Uyghurlar heqqidiki xewerlerge qiziqtim. Bolupmu abduréhim ghénining yalghuz zérikmey dawamlashturup élip bériwatqan bu namayishi méni jelp qildi. Abduréhimning teshwiqatlirini körüp we uning bilen paranglashqandin kéyin téximu chongqur chüshendim we bosh waqitlirimda abduréhimgha yardem qilip bu meydan'gha kelgen kishilerge, Uyghurlarni bashqa tillarda chüshendürüp kéliwatimen. Yéqindin buyan twittérgha oxshash ijtima'iy taratqularda mexsus Uyghurlar heqqide uchurlarni tarqitiwatimen. Emma bu yéterlik emes elwette. Men we bir qanche dostlirim bilen biz nöwette qandaq qilip abduréhimgha shundaqla Uyghurlargha emeliy herikitimiz bilen yardem qilalaymiz dep muzakirileshtuq, hemmimiz bu mesilini xitaylarning özige anglitishni muhim dep qaraymiz we buning yollirini izdewatimiz. Biz yene Uyghurlar yoluqqan zulumlar heqqide abduréhimge yardemliship ijtima'iy taratqularda téximu yuqiri inkas peyda qilishqa tirishmaqchi". 

Xitayning jaza lagérlirigha qamalghan Uyghurlar ehwalini anglitip kéliwatqan abduréhim ghéni ependining bu simwolluq yalghuz kishilik naraziliq bildürüsh herikiti dunyaning her jayliridin gollandiyege ziyaretke kelgen kishilerningmu diqqitini tartip, ijtima'iy taratqularda Uyghur mesilisining anglinishigha belgilik rol oynap kéliwatqanliqi shundaqla bashqa Uyghurlarningmu awazini anglitishigha ilham boluwatqanliqi melum. Abduréhim ghéni özining awazsiz qalghan ata-anisi we uruq-tughqanlirining, milyonlighan xelqining awazi bolush üchün bashlighan herikitining barghanche qollashqa, emeliy yardemlerge ériship kelgenlikini tekitlep, "Men Uyghur qérindashlarning we dostlarning yardimi, qollishi we medetliri bolmighan bolsa bu herikitimni yalghuz dawamlashturup kételmeyttim. Ularning yardimidin ayrilmay kelgechke men 10 aydin buyan héch waqit özümni yalghuz hés qilip baqmidim. Deslep kishiler Uyghurlar kim dep sorighan bolsa hazir ular, xitay hökümiti néme üchün Uyghurlarni bundaq éghir basturidu ? biz silerge qandaq yardem qilalaymiz ? dep soraydighan boldi" deydu. 

Abduréhim ghéni ependining esli yurti aqsu uchturpan bolup, u, 2017-yil 5-aydin bashlap yurttiki ata-anisi we uruq-tughqanliridin xewer alalmighan. Uning a'ile ezalirini sürüshte qilip gollandiyediki parlamént ezalirigha xet yézish, ijtima'iy taratqularda guwahliq bérish bilen bashlan'ghan xitay hökümitige naraziliq bildürüsh herikiti, kishilik hoquq teshkilatlirigha a'ile ezalirining ehwali heqqide melumat bérish, Uyghur teshkilatliri uyushturghan namayishlargha qatnishish axirida gollandiye paytexti amistérdamdiki dam meydanida milyonlighan Uyghurlarning jaza lagérlirigha qamalghanliqini dunyagha anglitiwatqan hazirqidek yalghuz kishilik namayishqa aylan'ghan idi.

Toluq bet