Сатирик язғучи абдухалиқ маһмудоф: «милләтни сөйүш үчүн шу милләткә, туғулған юртуңға болған муһәббитиң керәк»

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-07-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Абдухалиқ маһмудоф уйғур зиялийлири билән. 1970-Йиллар, ташкәнт.
Абдухалиқ маһмудоф уйғур зиялийлири билән. 1970-Йиллар, ташкәнт.
RFA/Oyghan

Мәлумки, қазақистан уйғур әдәбиятиниң йүз йиллиқ тарихи давамида көплигән язғучилар йетилип чиқти, улар өз дәвриниң иҗтимаий-сиясий муһитида тәрбийиләнди, чениқти. 70 Йил һөкүм сүргән совет идеологийәси уларниң иҗадийитиниң асасий йөнилишлирини бәлгилигән иди.

Совет иттипақи дәп аталған бу әлдә елип берилған сиясий, иқтисадий, мәдәний, иҗтимаий ислаһатлар бәзидә яхши нәтиҗиләрни елип кәлсә, бәзидә сәлбий ақивәтләрниму кәлтүрүп чиқарди. Шуниңға қаримай, һәр бир милләтниң әдәбият саһәси вәкиллири, шу җүмлидин уйғур язғучилириму җәмийәттә йүз бериватқан һадисиләрни әйнән тәсвирләшкә, өзлири яшаватқан муһитни очуқ йорутушқа тиришти. Әдәбий иҗадийәтниң проза, пойезийә вә драматургийә охшаш асасий саһәлиридә қәләм тәврәткән язғучилар мавзуларни, жанерларни, образларни, характерләрни таллашта өзлириниң талантиға, тәжрибисигә таянди.

Өткән әсирниң 50-60-йиллири һәр хил сәвәбләр билән уйғур дияридин оттура асияға, шу җүмлидин қазақистанға келип орунлашқан уйғурларниң бәзилири илгирики өзлириниң турмуш-тирикчиликини давам қилса, бәзилири һәр хил билим дәргаһлирида оқуп, йеңи кәсипләрни игилигәниди. Уларниң ичидә талантлиқ язғучиларму йетилип чиқти. Улар өзлириниң йирик әсәрлири билән бу әлдики уйғур әдәбиятиниң мәзмун вә шәкил җәһәттин бейишиға, униң омумий тәрәққиятиға бир кишилик төһписини қошти. Әнә шуларниң бири һазир алмута вилайитиниң талғир наһийәсигә қарашлиқ бесағаш йезисида яшайдиған сатирик язғучи абдухалиқ маһмудофтур.

Абдухалиқ маһмудоф радийомиз зияритини қобул қилип, өзиниң 15 йиллиқ өмриниң уйғур диярида өткәнликини, дәсләптә ғулҗаниң җелилйүзидә 7-синипқичә оқуп, андин ғулҗада бир йил давамида малийә боғалтирлиқ оқушида билим алғанлиқини оттуриға қойди. У өзиниң юртини ташлап, қазақистанға көчүп чиқиш сәвәбини мундақ дәп баян қилди: «1962-йили ғулҗадики май вәқәсигә бешидин ахириғичә қатнаштуқ. Шу вақтида мән 14 яшта. Кейин шуниң тәсиридин бир йилдин кейин шуниңға қатанашқанларни тутуш башланди. Шу чағда мениң спискам бизниң районға чиқипту. Шуни аңлиғандин кейин бу яққа чиқишқа мәҗбур болдуқ. Бу әстин чиқмайдиған вәқә. Бу йәрдә иккинчи бир мәсилә бар. Җелилйүзидин ғулҗаға кәлгәндә бир йигитниң йиғлап, сөзләп олтурғанлиқини көрүп қалдим. Униң сөзлиригә қариғанда, бу адәм миллий армийәдә болған икән. ‹Мән немә үчүн күрәш қилдим? һәммиси бир тийин боп кәтти. Бизниң вәтинимиз бай мәмликәт. Униң пүткүл байлиқини хитай йәп кетиватиду' дәп узақ сөзлиди. Шуниңдин кейин мәндә вәтәнгә болған һессиятим техиму улғайди.»

Абдухалиқ маһмудоф өзиниң уйғур дияридики мәзгилидә шеир йезишқа қизиқип йүргәнликини, қазақистанға көчүп чиқип, чонҗа йезисида мәктәптә оқуватқан чағлирида мәктәпниң там гезитидә бир қатар һәҗвий шеирлириниң давамлиқ елан қилинип турғанлиқини билдүрди. У өзиниң язғучи болуп тәрбийилинишидә икки уйғур зиялийсиниң сәвәб болғанлиқини ейтип, йәнә мундақ деди: «мән оқуватқанда уйғур наһийисидә ‹или гезити' бар иди. Шу йәрдә насир һәсән дегән иҗадкар ишләтти. Бир-икки шеиримни оқуп, маңа қарап, ‹укам, йезивериң' деди. Кейин шу шеиримға 50 пирсәнт өзи қошуп, гезитқа чиқирипту. Шу чағда бешим асманға көтүрүлүп кәтти. Насир ака кейин маңа устазлиқ қилди. Мениң биринчи устазим шу болди. Ташкәнттә оқуғанда давут турәхмәтоф дегән бир яхши шаир болған иди. Радийода униң билән биллә ишлидим. У шундақ бир кәмтар, сәмимий киши иди. Насир һәсән билән давут турәхмәтоф мениң һәқиқий устазлирим.»

Абдухалиқ маһмудофниң бир қатар шеирлири наһийәлик вә җумһурийәтлик мәтбуатларда елан қилинип турди. Кейинки йиллири униң иҗадийитидә һәҗвийә жанири асасий орунни игиләшкә башлиди. «Һаятта болидиған қалаймиқанчилиқларни, бәзидә қанун билән җазаланмайдиған нәрсиләрни таллап, ойлап, адәмләрниң есида қалидиған күлкилик қилип, һәҗвийләрни йезип йүрдүм. Улар наһийәлик гезиттә көпрәк нәшр қилинди. 1969-Йили биринчи топлимимни ‹җазуши' нәшриятиға тапшурдум. Лекин шу дәврләрдә китаб чиқириш я гезиттә мақалә, шеир чиқириш худди бир тағни ағдурувәткәндәк бир иш болуп кетидиған. Бир йилда бирла шеирим ‹коммунизм туғи' гезитидә бесилатти. Бу йәрдә әң муһими, давут турәхмәтоф вә насир һәсәндин башқа мән өзүмгә ярдәм бәргән адәмни көрмидим.»

Абдухалиқ маһмудофниң пикричә, һәр қандақ бир язғучиниң иҗадийитидә вәтән мавзуси асасий орунни игилиши лазимкән. Чүнки уйғурлар үчүн вәтән тәқдири, азадлиқ, мустәқиллиқ қәдрийәтлири чоң әһмийәткә игә икән.

Абдухалиқ маһмудоф мундақ деди: «мән бешида иҗдимни вәтән тоғрилиқ башлиған. Һазирму шу. Мән вәтән тоғрилиқ алаһидә бир китаб чиқармидим. Бирақ вәтән тоғрилиқ шеирлирим бар. Вәтән, милләт мавзуси ижадимда асасий орунни игиләйду. Бу тәбиий нәрсә. Чүнки милләтни сөйүш үчүн шу милләткә, туғулған юртуңға болған муһәббитиң керәк. Милләткә болған көйүмчанлиқ керәк.»

Абдухалиқ маһмудоф һазир қазақистан уйғур әдәбиятиға вәкиллик қилидиған чоң шаир-язғучиларниң наһайити кемийип кәткәнликини, яш иҗадкарлар болсиму, улар алдидиму бүгүнки күндә көплигән мәсилиләрниң мәвҗут икәнликини билдүрди. Абдухалиқ маһмудоф уйғурларниң пат йеқинда өз мустәқиллиқиға еришип, вәтән азадлиқини, хәлқиниң бәхтини көридиғанлиқиға үмид қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт