Abidin damollamning tirikimu, késel halimu we méyitimu xitayning dölet bixeterlikige tehdit sanalghan

Washin'gtondin muxbirimiz shöhret hoshur teyyarlidi
2024.02.27
Abidin-damollam-1024 Atushning üstün atush yézisi qayraq kentidiki mehelle meschitining imami abidin damollam. (Waqti orni éniq emes)
Mariye memet

Éniqlashlirimizdin melum bolushiche, 96 yéshida türmide jan üzgen abidin damollamning normal hayatila emes, késel halitimu, hetta méyitimu xitayning dölet bixeterlikige tehdit sanalghan. Shunga uni qamaqxana sirtidiki doxturxanida dawalinishqa yol qoyghan xitay emeldar wezipisidin élip tashlan'ghan bolsa, jan üzgende méyiti a'ilisige tapshurulmasliq bilen birlikte uning musibetlik a'ilisi nazaret astigha élin'ghan. Töwende muxbirimiz shöhret hoshurning bu heqte teyyarlighan pirogrammisi diqqitinglarda bolidu.

96 Yéshida türmide jan üzgen abidin damollamning amérikadiki newrisi mariye memet xanimning bayan qilishiche, merhum xitayning “Medeniyet zor inqilabi” dewride éghir küreshke tartilghandin bashqa, 1990-yillarda Uyghur élining herqandaq bir yéride qarshiliq herikiti yüz berse, u weqege chétishliq dep qarilip köp qétim soraq qilin'ghan hem qamaqta yatqan. Melum bolushiche, uning imametchilik we muderrislik (diniy ustazliq) qilghan normal diniy hayatila emes, uning doxturxanida yatqan késel halitimu xitayning dölet bixeterlikige tehdit dep qaralghan. Nöwette xitayning memliketlik sot hökümnamiliri tor bétide saqlinip turuwatqan bir hökümnamide bayan qilinishiche, u 2018-yili lagérdiki mezgilde aghrip qalghinida lagér sirtidiki bir doxturxanida 50 künche dawalinishigha yol qoyulghan. 2019-Yiligha kelgende, merhumning shu qétimliq dawalinishigha yol qoyghan xitay emeldar song keysey, xizmette mes'uliyetsizlik qilish bilen eyiblinip jazalan'ghan. Bu jaza hökümide yene sherhlinishiche abidin damollam sirtta dawalan'ghan shu 50 kün ichide, köp sanda xeterlik kishiler bilen alaqiliship, dölet bixeterlikige ziyan yetküzgen.

Mariye memet xanim, bu heqtiki so'alimizgha bergen yazma jawabida, merhum dawaliniwatqan mezgilide peqet burunqi taliplirining milliy qa'ide-yosun boyiche, uni yoqlighan bolushi mumkinlikini, mushu yoqlinishningmu xitayni bi'aram qilghanliqini ilgiri süridu. Atushtiki alaqidar saqchilar, abidin damollam dawaliniwatqan mezgilide körüshken kishilerning kim ikenliki heqqidiki so'alimizgha jawab bermidi.

Mezkur hökümnamide “Diniy esebiylikning terghibatchisi” we “Nuqtiliq terbiyelesh we özgertish obyékti dep tilgha élin'ghan abidin damollam, türmide jan üzgendin kéyin, uning méyitimu dölet bixeterlikige xewplik dep qaralghan. Shunga uning jesiti a'ilisige qayturulmayla qalmastin, merhumning a'ilisining nezir qatarliq murasimlarni ötküzüshige yol qoyulmighan we musibetlik a'ile mehelle saqchi xadimliri teripidin ikki heptiche nazaret qilin'ghan.

Yuqiriqi sot hökümide abidin damollamning dawalinishigha yol qoyghan xitay emeldarning 2001‏-yilidin 2018‏-yiligha qeder 30 qétimdin artuq, jem'iy 3 milyon yüendin artuq para yégenliki pakitliri bilen qeyt qilin'ghan. Bu uchurlardin melum bolushiche, abidin damollamning tirikimu, késel halitimu we méyitimu dölet bixeterlikige tehdit sanalghan bolsa, xitay emeldar song keysey, peqet döletning qirghinchiliq siyasitini ijra qilishta passipliq qilghan chéghidila, yarimas we gunahkar dep qaralghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.