Teywenlik sayahetchining ademsiz qeshqer kochilirini ziyaret qilishi diqqet qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2020-01-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Kocha charlawatqan qoralliq eskerler. 2014-Yili 31-iyul, qeshqer.
Kocha charlawatqan qoralliq eskerler. 2014-Yili 31-iyul, qeshqer.
AFP

Özini abu dep atighan teywenlik bir sayahetchining 5-yanwar küni yutub qaniligha yollighan qeshqer heqqidiki sin filimining ikki hepte ichidila körülüsh qétim sani nechche minggha yetken.

Sin filim bashlinishi bilenla bu teywenlik sayahetchi özining Uyghur diyarining shimalidiki meshhur sayahet merkezliridin qanas, turpan qumul qatarliq jaylarda ziyarette bolghanliqini bildürgen. U qeshqer ziyariti heqqidiki bu sin filimide Uyghur diyarining tebi'iy güzelliki heqqidiki tesiratlirini bayan qilish bilen bille ziyaret jeryanida hés qilghan achchiq hesretlirinimu bayan qilghan.

20 Minutluq bu filimda teywenlik sayahetchi ilgiri qeshqerning meshhur sayahet merkezliridin biri bolghan kozichi, yar béshi mehellilirining bügünki kün'ge kelgende awatliqini yoqitip, derwazilirigha qulup sélin'ghan, kochilirida adem qalmighan bir haletke chüshüp qalghanliqini körsitidu. U xelq'ara taratqularda köplep bériliwatqan Uyghurlarning lagérlargha qamilishi toghriliq xewerlerning özining ikki ayliq Uyghur diyari sayahitide körgen emeliyitide birmu-bir ispatlan'ghanliqini bildüridu.

U filimda özi uchrashqan Uyghurlarning bixeterlikini nezerde tutup, qeshqerdiki kozichi we yar béshi mehellilirining ademsiz kochilirida aylinip yürüp öz tesiratlirini bayan qilish usulini tallighanliqini bildüridu. U Uyghur diyarida "Qayta terbiyelesh" namidiki lagérlarning barliqini we bu xil lagérlarning nöwette barghanche kéngeytiliwatqanliqini tekitleydu. U lagérlarning Uyghur diyarining shimalidiki qaramay, ürümchi qatarliq sheherlerdin jenubta teklimakan boyidiki jaylarning hemmisige dégüdek tarqalghanliqini, undin bashqa yene lagér yénigha qurulghan zawutlarni körgenlikini bildüridu.

U ademsiz qalghan kozichi mehellisidiki Uyghurlarning nege ketkenliki heqqide toxtilip, bu mehellide yashaydighan Uyghurlarning zor köp qismining jaza lagérlirigha qamalghan bolushi mumkinlikini, bezilirining "Ishqa orunlashturush" namida erzan emgek küchi qilip yötkep kétilgen bolushi éhtimalliqini ilgiri süridu. U yene lagérgha élip kétilgen Uyghurlarning béqimsiz qalghan balilirining "Yesli" namidiki balilar lagérlirigha qamalghanliqi, rayonda Uyghurlarning diniy étiqadi we medeniyitining yoqitiliwatqanliqini bayan qilip, özining Uyghurlargha bolghan hésdashliqini ipadileydu.

U yene xitay hökümitining Uyghurlargha qarita yürgüzgen basturushining alliqachan siyasiy, diniy étiqad, medeniyet jehettiki basturushtin halqip, nöwette "Étnik qirghinchiliq" qa yüzliniwatqanliqini, emma Uyghur diyaridiki xitay puqralirining bu xil basturush siyasitige qarita sükütte turush, hetta qollash pozitsiyeside boluwatqanliqini alahide tekitleydu. U yene rayondiki xitay puqralirini özlirining Uyghurlar aldidiki insanliq mejburiyitini ada qilishi kéreklikini eskertidu.

Mezkur sin filimi tarqalghandin buyan Uyghurlar arisida jiddiy inkaslar qozghaldi. Uyghurlar ijtima'iy taratqularda mezkur filim heqqidiki qarashlirini otturigha qoyup, filimning Uyghurlarning nöwettiki éghir weziyitini yorutup bérishte qimmetlik pakit ikenlikini bildürmekte.

Dunya Uyghur qurultiyi xitay ishliri komitétining mudiri, weziyet analizchisi ilshat hesen ependi bilen amérika alem qatnishi idarisining injinéri doktor erkin sidiq ependiler radiyomiz ziyaritini qobul qilip mezkur filimda eks etken mezmunlar we xitay hökümitining Uyghur diyarida dawamlashturuwatqan lagér tüzümige bolghan qarashlirini otturigha qoydi.

Ilshat hesen ependi aldi bilen filimda eks etken ademsiz qeshqer kochisining özige 2-dunya urushidin kéyin weyran bolghan yawropa sheherliridiki ademsiz kochilarni esletkenlikini bildürdi. U qeshqerdek bir medeniyet merkizining xarablashqan menzirisi xitayning Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitining ich yüzini eynen körsitip béridighanliqini tekitlidi.

Doktor erkin sidiq ependi bu xil ademsiz mehellilerning Uyghur diyarining jenub we shimalidiki hemme sheherlerde dégüdek mewjutluqini bildürdi. U xitay da'irilirining bu üch yil ichide Uyghur diyarida dawamlashturuwatqan yuqiri bésimliq siyasiti we qorqunchluq aqiwitige muhajirettiki Uyghurlarning jiddiy diqqet qilishi kéreklikini tekitlidi.

Doktor erkin sidiq bilen siyasiy analizchi ilshat hesen ependiler yene filimda tilgha élin'ghan rayondiki xitay puqralirining Uyghurlarning basturulush ehwaligha qarita sükütte turushi, hetta qollash pozitsiyesi bolushining sewebliri heqqide özlirining qarashlirini otturigha qoyup ötti.

Toluq bet