Адриян зенз: "қәшқәр сотиға мени әрз қилған хитай ширкити дәл мениң доклатим сәвәбидин зиян тартқан ширкәт иди"

Мухбиримиз ирадә
2021-04-16
Share
Adrian-Zenz-guwahliq-dolet-mejlisi.jpg Америка дөләт мәҗлисидә ечилған "хитайдики сиясий вә диний һәқләр дәпсәндичилики" темисидики гуваһлиқ бериш йиғинида тонулған мутәхәссис адран зенз әпәнди гуваһлиқ бәрмәктә. 2019-Йили 10-декабир, вашингтон.
RFA/Eziz

Германийәлик тәтқиқатчи адриян зенз хитай һөкүмитиниң уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқанлиқини испатлашта зор рол ойниған тәтқиқатчи. У хитай һөкүмити өзи елан қилған һөҗҗәт вә хәвәрләрни тәтқиқ қилиш асасида "хитай компартийәсиниң уйғурларниң туғулуш нисбитини контрол қилиш һәрикити" вә шундақла "шинҗаңдики мәҗбурий әмгәк" қатарлиқ муһим доклатларни елан қилип зор ғулғула қозғиған. Униң бу доклатлири американиң хитайниң уйғурларға қиливатқан зулумини ирқий қирғинчилиқ дәп тонуши вә шундақла америка, әнгилийә, канада вә явропа иттипақи болуп җәмий 30 дөләтниң хитай әмәлдарлириға қарши җаза тәдбирлирини йолға қоюшиға түрткилик рол ойниған иди.

Хитай һөкүмити бу сәвәблик өз тәшвиқат вастилирида изчил адриян зензға һуҗум қилип кәлмәктә. Йеқинда йәнә хитай һөкүмәт авази болған "йәршари вақти гезити" дә "адриян зензшинҗаң пахтилириниң шәнигә дағ чүшүргәнлики үчүн қәшқәрдики завутларниң уни қәшқәр оттура сот мәһкимисигә әрз қилишқа тәйярлиниватқанлиқи" һәққидики хәвәр елан қилинған.

Хитай ташқий ишлар министерлиқиниң баянатчиси җав лиҗйән 14-апрел күнидики ахбарат йиғинида қәшқәр сотиниң 2-април күни мәзкур әрзни қобул қилғанлиқини җакарлап: "қәшқәр сотиниң адриян зенз һәққидики әрзни тапшуруп алғанлиқидин бәкму хурсән болдуқ. Хитай қанун билән башқурулидиған дөләт, бу қанун билән идарә қилиш вә хитай хәлқиниң һоқуқ-мәнпәәтини қоғдаш еңиниң күчәйгәнликини әкс әттүрди," дегән иди.

Мәлум болушичә, адриян зензни йәркән наһийәсидики "шйоңйиң тоқумичилиқ чәклик ширкити" әрз қилған болуп, мәзкур ширкәт дәл адриян зенз уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиватқан хитай тоқумичилиқ ширкәтлири һәққидә елан қилған доклатида тилға алған шеркәт икән.

Адриян зенз радийомизға мундақ деди: "бу ширкәт мән тәтқиқат доклатимда мәхсус тилға алған ширкәтләрниң бири. Улар уйғурларни ишлитиш вә йөткәштә ғәйрий-рәсмий һәрбий түзүм бойичә иш көрәтти, мәһсулатлири асасән чәтәлләргә екиспорт қилинатти. Мән уларниң америкаға қанчилик екиспорт қилғанлиқини очуқ билмисәмму, әмма америка шинҗаң пахтилирини чәклигәндин кейин зиян тартқанлиқи муқәррәр. Униң үстигә башқа дөләтләрму охшаш тәдбирләрни алса, йәниму көп зиян тартидиғанлиқи ениқ. Шуңа улар мени сотқа әрз қилмақчи бопту."

Дәрвәқә, җавлиҗйән шу күндики баянатида "адриян зензниң миш-миш параңлири шинҗаңниң қанунлуқ тиҗарәт қилидиған карханилири вә җапалиқ ишләш арқилиқ намратлиқтин қутулған кишиләрниң мәнпәәтигә зиян йәткүзди, даваниң илгири сүрүлүшигә әгишип, хитай хәлқи вә хәлқара җәмийәт адриян зенз вә униң арқисидики хитайға қарши күчләрниң әпти-бәширисини йәниму тонуп йетиду," дегән ибариләрни қолланған.

Тәтқиқатчи адриян зенз өзиниң бу хизмәтлири сәвәбидин тед круз, том коттон қатарлиқ бир қисим америка дөләт мәҗлис әзалири билән бир қатарда хитайға кириши чәкләнгән болса, хитай явропа парламентиниң бир қисим әзалири вә явропадики тәтқиқат органлириға җаза тәдбири елан қилғандиму, адриян зензгә җаза тәдбири қойған иди.

Америкадики елшат һәсән әпәнди хитайға кириши чәкләнгән адриян зензни хитайда сотқа беришниң өзиниң хаталиқини билдүрүп, "бу дава пәқәтла симовллуқ характергә игә," дәп көрсәтти.

Йәркәндики бу хитай ширкити адриян зенз үстидин қәшқәр сотиға сунған әрзидә қәшқәр оттура сот мәһкимисиниң адриян зенздин тәтқиқатини тохтитишини, төләм төләткүзүп беришини вә ширкәттин кәчүрүм сорашни буйришини тәләп қилған икән.

Адриян зенз бу сотниң башқиларға сегнал беришни мәқсәт қилған болуши мумкинликини ейтти. У мундақ деди: "мәнчә, бу симовл характерлиқ болушиму мумкин. Буниң тәрәққиятини алдимизда көримиз. Мениң хитайда яки шинҗаңда һечқандақ мал-мүлким йоқ, бу маңа һечқандақ тәсир көрсәтмәйду. Әмма хитай бу арқилиқ бу һәқтә тәкшүрүп тәтқиқ қилип хәвәр ишләватқан чәтәл ахбаратчилириға сигнал бериватқан болуши мумкин, әгәр хитай уларниму әрз қилса, бу хәвәр органлириниң көпинчилириниң хитайда ишханилири болғачқа уларға бәлгилик тәсири болушиму мумкин."

Илшат һәсән әпәнди болса хитай һөкүмити қәшқәр сотидики даваниң америкада яшайдиған бирини иҗра даирисигә алалмайдиғанлиқини билип туруп қилған әрзи пәқәт хитайдики пуқраларни алдаш, өз тәшвиқатини қанат яйдуруш вә шундақла адриян зензгә охшаш уйғур мәсилисигә көңүл бөлватқан тәтқиқатчиларни паракәндә қилишни мәқсәт қилған оюн, дәп баһалиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт