Адриян зенз «коммунизимниң зиянкәшликигә учриғучиларни хатириләш күни» дә уйғурлар һәққидә тохталди

Мухбиримиз ирадә
2019-11-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Лондон университетида өткүзүлгән юмилақ үстәл сөһбитидә көзгә көрүнгән мутәхәссисләрдин германийәлик адрян зенз әпәнди лексийә сөзлимәктә. 2018-Йили 2-июл, лондон.
Лондон университетида өткүзүлгән юмилақ үстәл сөһбитидә көзгә көрүнгән мутәхәссисләрдин германийәлик адрян зенз әпәнди лексийә сөзлимәктә. 2018-Йили 2-июл, лондон.
Eziz Isa teminligen

Һөрмәтлик радийо аңлиғучилар, америка президенти доналд трамп 2017-йили тунҗи қетим сабиқ совет иттипақиниң йимирилишиниң от пилтииси дәп қарилидиған «болшевиклар инқилаби» ниң 100 йиллиқ хатирә күни болған 7-ноябир күнини америкада «коммунизимниң зиянкәшликигә учриғучиларни хатириләш күни» қилип бекиткән. Әйни вақитта униң бу қарарни президент болғандин кейин хитайға қилидиған тунҗи рәсмий зиярити алдида җакарлиши күчлүк диққәт қозғиған. У шу қетимлиқ баянатида «өткән әсир мабәйнидә дуняниң һәрқайси җайлиридики коммунист һакиммутләқ реҗимләр 100 милйондин ошуқ кишиниң җениға замин болди. Уларни екиспилататсийә қилди, зулум қилди,» дегән иди.

Америка президенти доналд трамп 2019-йиллиқ хатирә күнидиму мана бу ноқтини тәкитләп, американиң коммунизимдин ибарәт бу явуз реҗимға қарши давамлиқ күрәш қилидиғанлиқини тәкитлиди.

Баянатта төвндикиләр дийилди: «бүгүн биз барлиқ инсанларниң әркинлик, адаләт вә һәрбир кишиниң һаятиға йүксәк дәриҗидә һөрмәт қилишни өзиниң ядролуқ әқидиси қилған демократик түзүм асасидики тенч вә баяшат келәчәккә еришиши үчүн тиришидиғанлиқимизни йәнә бир қетим тәкитлимәкчимиз. . . Бу йиллиқ коммунизим зиянкәшликигә учриғучиларни хатириләш күни дәл 'берлин теми‹ өрүлгәнликиниң 30 йиллиқ хатирә мәзгилигә тоғра кәлди. 1989-Йили 9-ноябир күни толиму қәйсәр әр вә аяллар президент роналд реганниң сөзини рияллиққа айландуруп, һакиммутләқ реҗимниң симовли болған тамни өрүш арқилиқ пүтүн дуняға демократийә вә дөләтни қанун арқилиқ идарә қилишниң һәр вақит бесим вә мустәбитликниң үстидин ғалип қилидиғанлиқини җакарлиған иди. Биз кишилик һоқуқ мусаписидики муһим бурулуш ноқтилиридин болған бу вәқәни тәбрикләш билән биргә американиң шериклири вә достлири билән бирликтә әркинлик отиниң пүтүн дунядики инсанларға үмид вә пурсәт беғишлайдиған мәшәлдәк ялқундап туруши үчүн давамлиқ хизмәт қилимиз.» 

Биз бүгүн америкадики «коммунизимниң зиянкәшликигә учриғучилар фонди җәмийити» ниң бу хатирә күн мунасивити билән уюштурулған паалийәткә қатнишиш үчүн вашингтонда зиярәттә болуватқан германийәлик тәтқиқатчи, доктор адириян зензни бу һәқтә зиярәт қилдуқ. Коммунизим зиянкәшликигә учриғучиларни хатириләшниң немә үчүн муһимлиқини сориғинимизда у коммунизимниң һелиһәм давам қиливатқан бир хәвп икәнликини билдүрди. 

Адриян зенз төвәндикиләрни деди: «коммунизим пәқәт һакимийәттә болуш биләнла қанаәтлинип қалмайдиған һакиммутләқ идийә болуп, у инсанларниң идеологийә вә етиқад системисини контрол қилишни вә уни йоқитишни нишан қилиду. Мана бу униң әң хәтәрлик тәрипи. Коммунизим пәқәтла бир дектатор түзүм әмәс. У һәрқандақ риқабәтчи идийәни залимларчә йоқ қилидиған бир система. Шуңа коммунизим дуняниң һәрқайси йәрлиридә охшимиған идеологийәләрдин, охшимиған дини етиқадлардин нурғунлиған кишиләргә зиянкәшлик қилған. Бу зиянкәшликкә учриғучиларни әсләп туруш интайин муһим, чүнки коммунизим бу дуняда һелиһәм давам қиливатқан хәвп. Хитайдики хәлқләр, болупму уйғурлар мана буниң әң типик мисали.» 

Мәлум болушичә, дуняда һелиһәм һәр 5 кишидин бири коммунист вә һакиммутләқ түзүм астида яшайдиған болуп, уларниң мутләқ көп қисми хитай компартийәси реҗими астида икән. Адриян зензниң көрситишичә, хитай һөкүмити тәрипидин уйғурларға қарита юргүзүливатқан һазирқи бу сиясәтләрни һәм униң коммунист идийәсиниң вә шундақла чоң хитай милләтчиликидин ибарәт икки хил идеологийәниң нәтиҗиси икән.

У мундақ дәйду: «хитай тарихида хитайлар өзини дуняниң мәркизи, дәп қараш вә өзини әтраптики башқа милләтләрдин юқири көрүштәк бир узун тарихий әнәнигә игә. Ассимлатисийәгә аит нурғун өтмүши бар. Әмма бүгүнки күндә мана бу чоң хитайчилиқ идийәси билән коммунизимдин ибарәт бу икки идийә бирлишип илгири көрүлүп бақмиған бир вәзийәтни оттуриға чиқириватиду. Шуңа һазир шинҗаңда уйғурларға йүргүзүлүватқан балиларни ата-анилиридин айриш қатарлиқ сиясәтләрниң өткүрлүк дәриҗисидин қариғанда, бу һәқиқәтәнму мисли көрүлмигән асимлатсийә қилиш сияситидур.» 

Адириян зенз әпәнди уйғурларниң миллий мәдәнийити, дини етиқади вә тарихий мәдәнийәт изналири хитай һакимийити тәрипидин қаттиқ бузғунчилиққа учрап, 2 милйон әтрапида уйғур, қазақ қатарлиқ йәрлик милләтләр лагерларға қамилип, меңә ююштин өткүзүлүватқан бир шараитта ғәрб демократик дөләтлириниң әркинлик вә демократийәдин ибарәт қиммәт қарашлири үчүн орнидин дәс туруши керәкликини билдүрди.

У мундақ деди: «мәнчә ғәрб демократик дөләтлири хитай билән 'пәрдә арқиси депломатийәси‹ қилмай, уни очуқ-ашкарә тәнқидлиши керәк. Ғәрб дөләтлири йәнә юз бериватқанлар һәққидә өз хәлқини вә ахбарат саһәсини мәлумат игиси қилиши керәк. Биринчи қәдәмдә йәниму көп аваз чиқириши керәк, иккинчи қәдәмдә болса уйғур, қазақ қатарлиқ милләтләргә қилиниватқан бу зулумниң еғирлиқини нәзәрдә тутқанда бу негизлик җаза тәдбирлирини вә қарши тәдбирләрни алидиған җиддий бир пәйттур.» 

7-Ноябир күни америка ташқий ишлар министирлиқи вә америка «коммунизим зиянкәшликигә учриғучилар фонди» қатарлиқ органларму айрим-айрим баянат берип, коммунист реҗимдин халий бир дуня яритишниң муһимлиқини тәкитлиди.

Толуқ бәт