Хәлқаралиқ адвокатлар җәмийити йиғинида уйғур районидики ирқий қирғинчилиқни қандақ тохтитиш мәсилисиму муһакимә қилинған

Мухбиримиз җәвлан
2022.11.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
roshen-abbas-adwolkatlar-yighini.jpg Американиң флорида штатидики мәйами шәһиридә өткүзүлгән хәлқара адвокатлар җәмийитиниң 2022-йиллиқ йиғинида “уйғур һәрикити тәшкилати” ниң башлиқи рошән аббас ханим сөзлимәктә. 2022-Йили 30-өктәбир.
Photo: RFA

Хәлқара адвокатлар җәмийитиниң йиллиқ йиғини 30-өктәбирдин 4-ноябирғичә американиң флорида штатидики мәйами шәһиридә өткүзүлүватқан болуп, дәсләпки икки күндики сөһбәт йиғинида уйғурларниң бешиға кәлгән ирқий қирғинчилиқ паҗиәси оттуриға қоюлған вә уни хәлқаралиқ сот вә қанун васитилири билән тохтитишниң усуллири муһакимә қилинған.

Уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим бу йиғинға қатнашқан. Униң билдүрүшичә, икки басқучлуқ сөһбәтниң биринчи қисмида уйғурлар дуч кәлгән ирқий қирғинчилиқ вә мәҗбурий әмгәк мәсилисиниң аңлитилған; иккинчи қисмида хитайниң бу системилиқ җинайитини дөләт дипломатийәси вә хәлқара қанун арқилиқ тохтитишниң усуллири музакирә қилинған. Рошән аббас ханимниң ейтишичә, иккинчи қисимдики сөһбәттә йәнә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң ирқий қирғинчилиқ җинайитини тәкшүрүш вә баһалаштики әһмийити нуқтилиқ муһакимә қилинған.

31-Өктәбир күни хәлқара адвокатлар җәмийити кишилик һоқуқ институти уюштурған “кишилик һоқуққа қилинған хәлқаралиқ һуҗум” намлиқ сөһбәт йиғинида рошән аббас ханим сөз қилған.

У сөзидә хитайниң аҗиз аяллар вә балиларни асаслиқ нишанға алған системилиқ ирқий қирғинчилиқ зулумини әтраплиқ аңлатқан вә бу зулумниң қурбанлиридин бири болған һәдиси гүлшән аббасниң та һазирғичә мәһкумлуқ азаби чекиватқанлиқини тилға алған. Хитайниң бүгүнгичә бу зулумни давамлаштуруп келәлишидики муһим сәвәбниң хитайниң уйғурларниң қан-тәрини сүмүрүп тапқан пули билән хәлқара җәмийәтни сетивелип, уйғурлар үстидин йүргүзгән қәбиһ җинайитини йошуруп кәлгәнлики вә өзлиригә пайдилиқ пикир топлиғанлиқини оттуриға қойған.

“уйғур һәрикити тәшкилати” ниң башлиқи рошән аббас ханим хәлқара адвокатлар җәмийитиниң 2022-йиллиқ йиғинида адвокат вә кишилик һоқуқ паалийәтчиси керри кенниди (Kerry Kennedy) ханим билән. 2022-Йили 30-өктәбир.
“уйғур һәрикити тәшкилати” ниң башлиқи рошән аббас ханим хәлқара адвокатлар җәмийитиниң 2022-йиллиқ йиғинида адвокат вә кишилик һоқуқ паалийәтчиси керри кенниди (Kerry Kennedy) ханим билән. 2022-Йили 30-өктәбир.

Рошән аббас ханимниң билдүрүшичә, бу йиғинға американиң мәшһур президенти болған җон кеннидиниң иниси роберт кеннидиниң қизи, адвокат вә кишилик һоқуқ паалийәтчиси керри кенниди (Kerry Kennedy) қатнишип, анилар вә балиларниң һоқуқи тоғрисида сөз қилған. Рошән аббас ханим униңдин “бүгүнки күндә уйғур аяллири әң вәһшиянә ирқий қирғинчилиқниң қурбани болуватиду, сән өз сәһнәңдә шу уйғур аяллири вә балиларниң һәқ-һоқуқи үчүн сөзләшни халамсән?” соал сорап, йиғин қатнашқучилириниң диққитини хитайниң зулумиға учраватқан уйғур анилири вә балилириниң үстигә қаратқан. Керрий кенниди буниң үчүн тиришидиғанлиқини билдүргән вә рошән аббас ханим билән айрим көрүшүп, ирқий қирғинчилиқ җинайитигә мунасивәтлик конкрет учурларни тәминләшни тәләп қилған. Керрий кенниди йәнә рошән аббас ханимниң бу йиғин һәққидә йоллиған тиветини һәмбәһирләп, хитайниң ирқий қирғинчилиқ зулуми астидики уйғур аяллири вә балилириниң авази болуш ирадисини ипадилигән.

Бу йиғинда әнглийәлик җинайи ишлар адвокати, кишилик һоқуқ қануни мутәхәссиси һелина кенниди (Helena Kennedy) уйғурлар дуч кәлгән ирқий қирғинчилиқ мәсилисини тилға елип мундақ дегән: “демәк, у йәрдә ирқий қирғинчилиқ йүз бериватиду. Дуняда көплигән инсанлар уни ирқий қирғинчилиқ дәп қарайду. Әлвәттә, мишел бачилет у йәрни һәқиқий берип көрмиди. Шундақтиму у, у йәрдә инсанийәткә қарши җинайәт йүз бериватқан болуши мумкин, дегән гәпни қилди. Биз мушундақ әһвалда һәқ-адаләтни қандақ қоғдаймиз дегән мәсилә үстидә ойлинишимиз керәк”.

Бу йиғинда йәнә пакистанлиқ адвокат нигһат дад (Nighat Dad) уйғурлар мәсилисидә мусулман әллириниң сүкүттә турувалғанлиқини тәнқидләп мундақ дегән: “биз өз дөлитимизни мусулман дөлити дәп пәхирлинип кетимиз. Әмма илгири бир мухбир пакистанниң сабиқ баш министири имранхандин, ‛сән даим ғәрб әллиригә ислам вәһимиси һәққидә сөзләйсән, лекин немишқа хитайдики уйғурларниң бешиға кәлгән ишлар һәққидә гәп қилмайсән?‚ дәп соал қойғанда, имранхан рәһимсизләрчә: ‛мән кәшмир мәсилисигә бәкрәк көңүл бөлимән‚ дәп җаваб бәргән. Ечинарлиқи шуки, биз мусулман дөләтлири гио-сиясий еһтияҗни дәп уруш қилишни таллаймиз. Биз ислам дөләтлири җинайәткә сүкүт қилиш арқилиқ униңға шерик болдуқ, мән буниңдин номус қилимән”.

Мунасивәтлик учурларға қариғанда, хәлқара адвокатлар җәмийити 1947-йил қурулған болуп, баш штаби лондонда икән. Һазирға қәдәр 80 миң адвокат бу җәмийәткә әза болған. Мәзкур җәмийәтниң йиллиқ йиғини дуняниң һәр қайси җайлиридин кәлгән қанун мутәхәссислири вә адвокатларниң өз ара тонушуш, билим вә пикир алмаштуруш сөһбәт йиғини болуп, хәлқара қанунниң тәрәққиятини илгири сүрүш, униң җәмийәт вә сода-тиҗарәттики ролини күчәйтишни мәқсәт қилидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.