Алмутада тонулған алимә вә педагог бүвихан әлахунованиң 90 йиллиқи хатириләнди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-05-31
Share
Алмутада тонулған алимә вә педагог бүвихан әлахунованиң 90 йиллиқи хатириләнди Қазақистандики маарип әлачиси, қазақистан җумһурийитиниң хизмәт көрсәткән хадими, педагогика пәнлириниң намзат доктори бүвихан әлахунова ханим.
Photo: RFA

Әйни вақитларда қазақистанда уйғурларниң илим-пән, әдәбият, мәдәнийәт, сәнәт, ишләпчиқириш, йеза-игилики вә башқиму саһәләрдә чоң утуқлар қазинип, пәқәт қазақистанла әмәс, бәлки униң сиртидиму тонулған шәхслириниң болғанлиқи мәлум. Уларниң ичидә көплигән аял кишиләрму болған. Шуларниң бири қазақистандики маарип әлачиси, қазақистан җумһурийитиниң хизмәт көрсәткән хадими, педагогика пәнлириниң намзат доктори бүвихан әлахунова болуп, у узун йиллар давамида миллий маарип мәсилилири билән шуғулланғаниди.

Йеқинда, йәни 29-майда қазақистандики уйғурлар әнә шу бүвихан әлахунованиң туғулғанлиқиниң 90 йиллиқини хатириләп, илмий муһакимә йиғини өткүзди. Игилишимизчә, мәзкур йиғин қазақистан хәлқи ассамблеяси йенидики җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи, униң алмута шәһәрлик шөбиси, мәркәз йенидики қазақистан уйғур яшлар бирлики вә абай намидики қазақ миллий педагогикика университети тәрипидин уюштурулғанкән. "бүвихан әлахунованиң илмий мираси: алимә әмгәклиригә йеңичә көз қараш" дәп аталған бу илмий муһакимә йиғиниға алимлар, магестирлар, оқутқучилар, язғучилар, мәрһумниң уруқ-туғқанлири вә һәр хил җәмийәтлик тәшкилатлар вәкиллири қатнашти.

Тор арқилиқ өткән йиғинға риясәтчилик қилған йеза игилики пәнләр академийәсиниң академики, профессор, қазақистан уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи йенидики алимлар кеңишиниң рәиси мәсимҗан вилямоф йиғинниң баш мәқсити вә әһмийити һәққидә қисқичә тохталди. Андин кейин сөзгә чиққан қазақистан парламенти алий кеңишиниң 6-чақирилим әзаси, қазақистан хәлқи ассамблейәси кеңишиниң әзаси, җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң рәиси шаһимәрдан нурумоф қазақистан уйғурлириниң һәр саһәләрдә йәткән утуқлирини тәкитләп, бүгүнки күндә болупму миллий маарип мәсилилиригә чоң диққәт бөлүнүватқанлиқини тәкитлиди. У бүвихан әлахунованиң қазақистан уйғур маарипиға қошқа төһписини юқири баһалап, униң ишини йәниму давамлаштурушниң кейинки әвладлар үчүнму муһим икәнликини билдүрди.

Йиғинда җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң башқарма әзалири бүвихан әлахунованиң һаяти вә илмий-педагогикилиқ паалийитигә тохтилип, илмий муһакимә йиғининиң ишиға мувәппәқийәтләр тилиди.

Сөзгә чиққанлар ичидә мәрһумниң сиңлиси, қазақистан маарип әлачиси, пешқәдәм устаз нурванәм әлахунова бүвихан әлахунованиң қазақистанниң мәшһур шәхслири қатарида өзигә мунасип орунни игиләйдиғанлиқини оттуриға қойди.

Йиғинда абай намидики қазақ миллий педагогика университетиниң шәрқ филологийәси вә тәрҗимә бөлүминиң дотсенти, филологийә пәнлириниң кандидат доктори руслан арзийеф "бүвихан әлахунова мәктәпләрдә өмәр муһәммәдиниң һаяти вә ижадийитини оқутуш һәққидә", йәнә шу оқуш орниниң чоң оқутқучиси, филологийә пәнлириниң кандидат доктори шаирәм баратова "бүвихан әлахунованиң маарип һәм илим-пән саһәлиригә қошқан һәссиси", мурат һәмрайеф намидики 150-оттура мәктәпниң уйғур тили вә әдәбияти пәнлириниң муәллими, филологийә пәнлириниң кандидат доктори һакимжан һәмрайеф "алимә бүвихан әлахунова тәтқатлирида әдәбиятни оқутуш мәсилилири" мавзулирида доклат қилди.

Җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи рәисиниң орунбасари, "уйғур авази" гезитиниң баш муһәррири йершат әсмәтоф әпәнди мундақ деди: "әнҗүман наһайити муһим әһмийәткә игә. Бу әнҗүманни пәқәт көрнәклик алимимиз, җәмийәт әрбабимиз бүвихан ана әлахунованиң тәвәллути сүпитидила қобул қилмаймиз. Бу әнҗүманни бүгүнки уйғур маарипиниң, уйғур хәлқиниң мәнивий һаятиниң келәчәктә техиму ронақ тепишиниң, шуниң билән биллә яш әвладқа әвладлар варислиқиниң сиңиши үчүн чоң әһмийәткә игә болидиған наһайити муһим паалийәт дәп һесаблаймән."

Йиғинда сөзгә чиққан бүвихан әлахунованиң кәсипдашлири вә шагиртлири ибадәт җаһанова, зерип молотоф, камалдин мәңсүроф, зәһидәм шакирова, қизи рошәнгүл мәшүрова вә башқилар мәрһумни әсләп, мәзкур паалийәтни уюштурғучиларға миннәтдарлиқ билдүрди.

Зияритимизни қобул қилған абай намидики қазақ миллий педагогика университетиниң шәрқ филологийәси вә тәрҗимә бөлүминиң чоң оқутқучиси, филологийә пәнлириниң кандидат доктори шаирәм баратова ханим мундақ деди: "мустәқил қазақистан җумһурийитидә хәлқимиз үчүн яритиливатқан шараит-пурсәтләрни чоңқур һис қилған алимә бүвихан әлахунова йолдиши һаким мәшүроф билән бирликтә көплигән мәктәпләрдә уйғур синиплирини ечиш, уйғур тилида билим берилидиған мәһкимиләргә балиларни җәлб қилиш охшаш хәлқимиз тәқдиригә аит муһим иш-чариләрни әмәлгә ашурди. Миллий маарипимиз җанкөйәрлириниң бу паалийити бүгүнки күндиму шагиртлири арқилиқ давамлишиватқанлиқи, йәни бу тәвәррүк йолда меһнәт-әҗрини сәрип қиливатқан избасарлириниң мәвҗутлуқини һәм әҗдад билән әвлад арисидики изчиллиқни мәмнунлуқ билән тилға алидиған болсақ, йәнә бир тәрәптин әллик йил илгири муһим болған уйғур синиплириға бала топлаш мәсилиси та бүгүнки күнгичә өз йешимини тапалмайватқанлиқи, хәлқимизниң айрим вәкиллири сәвийәсигә сиңип қалған мәһкүмчиликтин қутулалмайватқанлиқи, әлвәттә, ечинишлиқ. Бу тәшвишлик вәзийәт йәнә қанчә йиллар давам қилидиғанлиқи бәлгисиз. Бизниң пәрәз қилишимизчә, һәр бир ата-ана пәрзәндини ана тилида оқутушқа һеч бир күчниң тәсирисиз, өз ихтияри билән йетәкләп апиридиған пәйтләр кәлгәндила бүвихан әлахунова вә һаким мәшүрофларниң һаят чеғидики истәк-армини әмәлгә ашиду."

Мәлум болушичә, бүвихан әлахунова 1931-йили алмута вилайити уйғур наһийәсиниң чоң ақсу йезисида дуняға кәлгәникән. У юртидики оттура мәктәпни тамамлап, абай намидики қазақ педагогика институтиниң филологийә факултетида билим алған. 1952-Йили мәзкур оқуш орнини пүттүрүп, уйғур наһийәсиниң кәтмән йезисидики оттура мәктәптә уйғур тили вә әдәбияти пәниниң муәллими болуп ишлигән. Бүвихан әлахунова 1958-йили қазақистан маарип министрлиқиниң буйруқи билән алмута шәһиридики ибрай алтинсарин намидики педагогика пәнлири илмий-тәтқиқат институтиға хизмәткә орунлашқан. Бу йәрдә аспирантурини тамамлап, илмий хадим болуп ишлигән. 1972-Йили у атақлиқ алимлар малик ғабдуллин вә мурат һәмрайеф рәһбәрликидә "өмәр муһәммәдиниң һаяти вә иҗадийитини оқутуш методикиси" мавзусида илмий әмгикини қорғап, уйғурлар арисидин биринчи болуп педагогика пәнлириниң намзат доктори илмий дәрижисигә еришкән. Бүвихан әлахунова уйғур әдәбияти бойичә көплигән программа, дәрислик, методикилиқ қолланмилар вә йүздин ошуқ илмий мақалиларниң аптори, бир қатар һөкүмәт мукапатлириниң саһиби. У 2013-йили 82 йешида аләмдин өткән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт