Алмутада икки җумһурийәтни хатириләш паалийити өткүзүлди

Алмутадин ихтиярий мухбиримиз ойған тәйярлиди
2023.11.14
almuta-2-jumhuriyet-kuni-00

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-01

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-02

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-03

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-04

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-05

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-06

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-07

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-08

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

almuta-2-jumhuriyet-kuni-09

Алмутада өткүзүлгән икки җумһурийәт күнини хатириләш мурасимидин көрүнүш, 2023-йили 12-ноябир, алмута RFA/Oyghan

12-Ноябирда алмута шәһириниң султан қорған мәһәллисидә 1933-йили қурулған шәрқий түркистан ислам җумһурийитиниң 90 йиллиқи вә 1944-йили қурулған шәрқий түркистан җумһурийитиниң 79 йиллиқиға беғишланған хатириләш мурасими болуп өтти. Уни дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкиллири уюштурди.

Хатириләш мурасимиға алмута шәһири вә униң әтрапидики наһийәләрдин кәлгән вәкилләр болуп 150 тин ошуқ адәм қатнашқан. Уларниң арисида зиялийлар, җәмийәтлик бирләшмиләр вәкиллири, юрт актиплири, яшлар болди.

Алди билән дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкили рәһим мәңсүроф мәзкур мурасимниң мәқситини чүшәндүрүп өтти. Андин мурасим икки шәрқий түркистан миллий марши билән ечилип, арқидин вәтән азадлиқи йолида қурбан болған шеһитләргә атап қуран тилавәт қилинди.

Алмута вилайитиниң әмгәкчиқазақ наһийәси ғәйрәт йезиси яшлар мәшрипи асасчилириниң бири бәхтишат мәмәтбақийеф әпәнди шәрқий түркистан ислам җумһурийити вә шәрқий түркистан җумһурийитиниң келип чиқиши, тәқдири вә әһмийити һәққидә доклат қилди. Андин сөзгә чиққан дуня уйғур қурултийиниң баш мәслиһәтчиси, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди японийә пайтәхти токйода өткән “хәлқара уйғур мунбири” йиғини һәққидә тәпсилий доклат қилди.

Қәһриман ғоҗамбәрди японийә һөкүмитиниң хитайниң қаттиқ бесимиға қаримай, “хәлқара уйғур мунбири” йиғинини өткүзүп, пүткүл дуняда яшаватқан уйғурларға чоң үмид-ишәнч бәргәнликини, долқун әйса башлиқ дуня уйғур қурултийиниң актип иш елип бериши җәрянида японийәдә әнә шундақ чоң тарихий әһмийәткә игә йиғинниң өткәнликини билдүрди. Қәһриман ғоҗамбәрди шуниңдәк пүткүл дуня уйғурлириниң, җүмлидин қазақистанлиқ уйғурларниңму японийәдә өткән бу йиғиндин қаттиқ тәсирләнгәнликини оттуриға қойди.

Мурасим давамида әркин микрофон берилип, униңға қатнашқучи һәр саһә вәкиллири, йәни зиялийлар, миллий һәрикәт вәкиллири, җамаәт актиплири вә башқилар өзлириниң уйғур миллий-азадлиқ һәрикити, шәрқий түркистан хәлқлириниң басқунчиларға қарши адаләтлик күриши, дуня уйғур қурултийиниң бүгүнки паалийәтлири, хәлқара вәзийәт вә башқа мәсилиләр һәққидә өз пикирлирини оттуриға қойди.

Шуларниң бири, атақлиқ шаир абдуғопур қутлуқоф хитай басқунчилири өткән әсирниң 40-йиллириниң ахирида уйғуристанни ишғал қилип, бу әлдә аммиви сиясий тәқибләш һәрикәтлирини йүргүзгәндә, көп санда уйғурларниң макан издәп қазақистанға олтурақлашқанлиқини, қазақ хәлқиниң кәң қучақ йейип, уйғурларни өз қериндашлиридәк қарши алғанлиқини, һазирму қазақ һөкүмитиниң уйғурларға ғәмхорлуқ қиливатқанлиқини алаһидә тәкитлиди. У йәнә мушундақ байрамларни уйғур елидә өткүзүшни хитай даирилири қаттиқ чәкләватқан бир вақитта қазақистан һөкүмитиниң буниңға пурсәт яритип бериватқанлиқиниң чоң бир амәт икәнликини билдүрди.

Абдуғопур қутлуқоф әпәнди японийәдә өткән “хәлқара уйғур мунбири” йиғиниға қатнашқан вәкилләр һәққидә мундақ деди: “силәрниң шу йәргә берип кәлгиниңлар худди бизниң ата дүшминимиз хитай болғинидәк, японлар биздинму бәттәр хитайни яман көрүпту. Шулар пурсәт туғдуруп берипту. Пурсәттин пайдилинип силәрму уйғур дәвасини хәлқаралаштурушниң ғеми билән берип кәпсиләр. Ейтқан гәплириңларға йүрикимиз чилашқудәк хуш болдуқ. Һәқиқәтән биз яхши атиниң балилири икәнмиз. Ғериб-мусапир болуп кәлсәкму, қул болмай яшаватимиз! ” .

Зияритимизни қобул қилған алмута шәһиридики “атаюрт пидаийлири” тәшкилатиниң вәкили қайрат байтолла әпәнди мундақ деди: “12-ноябир шәрқий түркистан җумһурийитиниң қурулған күни мубарәк болсун! бу күн 1933-йили қәшқәрийәдә шәрқий түркистан ислам җумһурийити, 1944-йили ғулҗида шәрқий түркистан җумһурийити қурулған муһим күн. Бу шәрқий түркистанлиқлар үчүн атап өтидиған мәхсус күн болуп һесаблиниду. Шәрқий түркистандики уйғур, қазақ қатарлиқ түркий хәлқләрниң тили, мәдәнийити ассимилятсийәгә учрап, дини чәклинип, өзлири хорлуқ-зомбулуқ көрүп, чегра атлиған бесимларға учраватқан бир мәзгилдә бизниң хәлқимизниң шундақ күнләрни хатирилишини алаһидә қәдирләш керәк” .

Радийомиз зияритини қобул қилған дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкили роберт әпәнди мундақ деди: “японийәдә өткән уйғур йиғинидин наһайити чоң тәсират алдуқ, һаяҗанландуқ. Шу йиғин җәрянида қурултай рәиси долқун әйса қазақистан һөкүмитигә, шундақла қазақистанда яшаватқан уйғур җамаитигә тәшәккүрләр ейтти. Әмди мушу йиғинда японларниң сәвийәсиниң наһайити юқири дәриҗидә икәнликини қәһриман ғоҗамбәрди ака баян қилди. Әмди қазақистан уйғурлириниң мустәқиллиқ үчүн қилидиған ишлириға кәлсәк, қолимизда бар мәктәп, сәнәт, гезит-журналлиримизға әһмийәт беришимиз, қурултайни маддий, мәниви җәһәттин қоллишимиз лазим. Биз бирликтә, қанун асасида күрәш маңғузушимиз лазим дәп ойлаймән” .

Мәлумки, хитай коммунист һакимийитиниң уйғур елидә йүргүзгән һәр хил сиясий һәрикәтлири, тәқибләшлири нәтиҗисидә көплигән шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмәт әзалири һәмдә миллий армийә җәңчи-офитсерлири асасән қошна қазақистан вә қирғизистанға көчүп кәлгәниди. Бу әлләрдә яшаватқан уйғурлар әнә шундақ тарихий вәқәләргә, шу вәқәләргә қатнашқан шәхсләргә һөрмәт билдүрүшни әнәнигә айландуруп кәлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.