Доктор андерс кор: америка хитайдин айрилишни хитай тәһдит болушни тохтатқучә давам қилиши керәк

Мухбиримиз ирадә
2020-05-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка президенти доналд трамп ақ сарайда корона вируси тоғрисида мухбирларниң соаллириға җаваб бәрмәктә. 2020-Йили 7-апрел, вашингтон.
Америка президенти доналд трамп ақ сарайда корона вируси тоғрисида мухбирларниң соаллириға җаваб бәрмәктә. 2020-Йили 7-апрел, вашингтон.
AP

Хитайдин тарқалған таҗсиман вирусни чөридигән дипломатийә тоқунушиниң нәтиҗисидә америка-хитай мунасивити өткән 40 йилдин буянқи әң төвән чәккә чүшүп, бир қисим анализчиларниң қәлимидә «йеңи соғуқ уруши» дәп тәсвирлинишкә башлиди. Болупму америка президенти доналд трампниң өткән чаршәнбә күни ақ сарайдики мухбирларни күтүвелиш йиғинида таҗсиман вирус һуҗумини американиң перил харбор портиға қилинған һуҗумдин һуҗумидинму еғир, дәп көрситиши күчлүк диққәт қозғиди. У 6-май чаршәнбә ақсарайдики мухбирларни күтүвелиш йиғинида қилған сөзидә «биз дөлитимизгә қилинған әң еғир һуҗумни баштин кәчүрүватимиз, бу, ‹пеарл харбор порти һуҗуми' динму, дуня сода мәркизигә қилинған һуҗумдинму еғир» дегән.

Арқидинла америка авам палатасиниң җумһурийәтчиләр рәһбири кәвен маккарти 7-май күни җумһурийәтчи палата әзалириниң мәхсус «хитай хизмәт гурупписи» қурулғанлиқини җакарлиди. Мәлум болушичә, мәзкур хизмәт гурупписиниң мәқсити хитайниң америкаға селиватқан тәһдитлиригә тақабил турушни мәқсәт қилған болуп, у хитайниң башқа дөләт һөкүмәтлири вә аммиви тәшкилатлирини тәсир астиға елиши, хитайниң експорт вә мәбләғ селиш паалийити, американиң һалқилиқ тәминат зәнҗирлирини монопол қилиши вә техникиға еришиши, американиң әслиһәлирини қоллинип туруп, өз адәмлирини тәрбийәлиши қатарлиқ һәрикәтлирини тәкшүрүп тақабил туридикән.

8-Май күни болса, америкадики ахбарат васитилиридә америка президенти трампниң американиң федератсийә пенсийә фондлирини хитай ширкәтлиригә мәбләғ қилип селиштин чәкләш үчүн һәрикәткә өткәнликини хәвәр қилди. Арқиму-арқидин ташланған бу қәдәмләр америка-хитай арисида «соғуқ уруш» башландиму? америка хитайдин айрилиш үчүн һәрикәтни башливәттиму, дегән соални пәйда қилди.

Америкадики нопузлуқ истратегийә тәтқиқат мәркәзлиридин болған «ранд тәтқиқат мәркизи» ниң тәтқиқатчиси сикот һеролдниң бизгә билдүрүшичә, нөвәттә икки дөләт мунасивәтлириниң наһайити тез сүрәт билән яманлишиватқанлиқидин бешарәт беридиған тәрәққиятлар йүз бәрмәктикән. У «америка узундин бери хитай билән ортақ тәрәққий қилип, һәмкарлишиш үчүн тиришип, издинип кәлгән. Бирақ бу вирус кризисидин кейин америкадики сиясәт саһәсидә хитайниң бурунқи сиясәтлиригә йеңи бир нуқтидин қарап чиқиш омумлишиватиду» деди.

Униң баян қилишичә, «америка һазир хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистан, тибәт вә хоңкоңдики сиясәтлири, тәйвән, японийә, филиппин вә җәнубий корейәгә тәһдит селиш, американиң әқлий мүлүклирини оғрилаш, америка, явропа вә австралийәдики хаккер һуҗумлири, униң австралийә вә йеңи зеландийәдики демократийәни аҗизлаштуруш һәрикәтлири қатарлиқ сиясәтлиригә қарита илгири җиддий муамилә қилмиған болса әмди һәқиқәтән пикрини өзгәртип, униңға җиддий муамилә қилишни башлиған».

Вирус кризисидин кейин хитай һөкүмити вирусниң дуняви вабаға айлинишида мәсулийити барлиқини рәт қилипла қалмай, уни йәнә америкаға артиш үчүн һәрикәт қилғаниди. Бирақ хитайниң тәшвиқати хәлқарада күчлүк наразилиққа учриғандин кейин, у дәрһал сөзини өзгәртип «вирус бизниң ортақ дүшминимиз» дейишкә башлиған. Болупму йеқиндин буян америка трамп һөкүмитиниң хитайға қаратқан сиясәтлириниң өзгиришкә қарап меңиши хитайни чөчүткән болса керәк хитайниң әнглийәдә турушлуқ баш әлчиси лю шавмиң әнглийәниң б б с қанилиниң зияритини қобул қилғанда «хитай американиң дүшмини әмәс» дегәнни қайта-қайта тәкитлигән. У сөзидә «биз америка билән мунасивәтлиримизниң яхши болушини чин дилимиздин арзу қилимиз. Америка билән хитай һәмкарлашса пайдиға еришиду. Әксичә болғанда зиян тартиду. . . . Бизниң мунасивәтлиримиз ортақ ишәнч, һәмкарлиқ асасида болуши һәргизму риқабәт асасида болмаслиқи керәк. Мән қайта-қайта тәкитләймәнки, биз хитай американиң дүшмини әмәс» дегән.

Һалбуки, америкадики тонулған сиясий анализчи, йиллардин буян хитай ишлириға мунасивәтлик саһәдә издинип келиватқан доктор андерс кор «хитайниң вирус мәзгилидики позитсийиси униң америкаға дүшмәнләрчә муамилә қилип кәлгәнликини ашкарилап бәрди» дәйду. У бүгүн бизниң соаллиримизға елхәт арқилиқ қайтурған инкасида төвәндикиләрни баян қилди: «хитайниң COVOD-19 юқумидики позитсийәси уларниң америкиға қарши икәнликини наһайити ениқ көрситип бәрди. Улар бу мәсилидә очуқ-ашкара болмиди, дәлил-испатларни йоқатти, дуня сәһийә тәшкилатиниң дуняни балдуррақ агаһландурушиға тәсир көрсәтти. Америка вә башқа хәлқаралиқ алимлар билән һәмкарлишишни изчил рәт қилди. Бу вирус нурғун америкалиқларға тәсир көрсәткәнликтин, улар ахири хитайни тонуп йәтти. Униң американиң демократийә вә кишилик һоқуқ ғайисигә әң чоң тәһдит икәнликини билди. Мәнчә биз әмди американиң сайланған вәкиллириниң хитай сиясәтлиридә нурғун өзгиришләрни ясайдиғанлиқини көримиз.»

Америкадики уйғур зиялийси елшат һәсән әпәндимму бу қетимлиқ вирус мәсилисиниң американиң ойғинишиға сәвәб болғанлиқини билдүрди. У америка хитайға қаратқан сиясәтлиридики өзгиришни таки хитай түптин өзгәргүчә давам қилиду, дәп қарайдиғанлиқини ейтти.

Андерс корниң қаришичә, америка бундин кейин һәрбий, сәһийә вә йемәклик тәминләш зәнҗирлирини хитайдин айрип чиқиштин башлап, тәдриҗий һалда омумйүзлүк хитайдин «айрилиш» ни әмәлгә ашуридиған сиясәтләрни йүргүзидикән. У мундақ дәп тәкитлиди: «америка хитайдин айрилишни қачан хитай бир тәһдит болушни тохтатқучә давам қилиши керәк, хитай компартийәсиниң тәһдит болушини ишәнчлик йосунда төвәнлитишниң бирдинбир усули уни демократийәләштүрүштур. Чүнки пәқәт демократик түзүмдики дөләтләр очуқ-ашкара болиду вә улар һәргизму бир-биригә уруш қозғимайду»

Америка «ранд тәтқиқат мәркизи» ниң тәтқиқатчиси сикот һеролд болса хитайға үнүмлүк тақабил туруш үчүн американиң хәлқара билән һәмкарлиқни күчәйтиши лазимлиқини билдүрди. У сөзидә «америка хитайға үнүмлүк тақабил туримән дәйдикән чоқум хәлқара сода һәмкарлиқини күчәйтиши керәк, буниң үчүн «тинч окян һәмкарлиқ келишими» Trans-Pacific Partnership Agreement ни имзалиши керәк, явропадики шериклири билән содини күчәйтиши керәк. Мән америка һөкүмитиниң һазир уйғур мәсилисини қоллиши вә хитайниң тәйвәнни тәһдит қилишини очуқ-ашкара тәнқидләштәк һәрикәтлирини интайин тоғра дәп қараш билән биргә, униң буни йәниму күчәйтиши вә хәлқаралиқ иқтисадий һәмкарлиқни илгири сүрүши керәкликигә ишинимән. Шундила америка хитайға үнүмлүк тақабил туралайду, дәп қараймән» деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт