“Uyghur siyasiti qanun layihesi” amérika dölet mejlisi tashqi ishlar komitétida muzakirige qoyuldi

Washin'gtondin muxbirimiz irade teyyarlidi
2023.11.29
Young-Kim.jpg Amérika awam palatasining ezasi yang kim (Young Kim) dölet mejlisining yighinida “Uyghur siyasiti qanun layihesi” heqqide mexsus söz qildi. 2022-Yili 29-noyabir, washin'gton.
c-span

Muhajirettiki Uyghur jama'itini qoghdash, Uyghurlarning kimliki we medeniyitini qoghdash qatarliq bir qatar mesililerni hel qilishqa munasiwetlik bolghan “Uyghur siyasiti qanun layihesi” amérika dölet mejlisining tashqi ishlar komitétida 29-noyabir küni etigende muzakirige qoyuldi.

2766-Nomurluq “Uyghur siyasiti qanun layihesi” Uyghurlarning mesilisige izchil köngül bölüp kéliwatqan amérika awam palatasining ezasi yang kim we ami béra teripidin 2021-yili tüzüp chiqilghan idi. Mezkur qanun layihesi deslepte 2022-yili dékabirda awam palatasida tonushturulup intayin yuqiri awaz bilen maqullan'ghan bolsimu, emma yéngi yilning kirishi bilen resmiy qanun'gha aylinish üchün waqit yar bermigen idi, shuning bilen mezkur qanun layihesi bu yil, yeni 2023-yili 4-ayda awam palatasida qaytidin tonushturuldi. Mezkur qanun layihesining kéngesh palata nusxasi bolsa kéngesh palata ezasi marko rubiyo teripidin tonushturulghan.

29-Noyabir küni tertip boyiche, mezkur qanun layihesi dölet mejlisining tashqi ishlar komitétida muzakirige qoyulup, uningdiki mezmunlar we kirgüzülidighan tüzitishler talash-tartish qilindi.

Mezkur komitétning az sanliqlar re'isi jorji miks (Gregory Meeks) ependi bu qanun layihesidiki mezmunlarni komitét ezalirigha qisqiche qilip tonushturup ötti. U, “Amérika dölet mejlisi Uyghurlar uchrawatqan qorqunchluq depsendichilikler aldida süküt qilmasliqi kérek, mejlistiki her ikki partiye ezaliri choqum shinjangdiki Uyghurlar we bashqa az sanliq milletler uchrawatqan depsendichilikke qarshi birlishishimiz we ularni qollishimiz kérek” dep körsetti.

Dölet mejlisining tashqi ishlar komitétining az sanliqlar re'isi jorji miks (Gregory Meeks) ependi yighinda sözlimekte. 2023-Yili 29-noyabir, washin'gton.
Dölet mejlisining tashqi ishlar komitétining az sanliqlar re'isi jorji miks (Gregory Meeks) ependi yighinda sözlimekte. 2023-Yili 29-noyabir, washin'gton.
AP

Jorji miks sözide yene bu qanun layihesining Uyghurlar duch kéliwatqan irqiy qirghinchiliqni közde tutup, ularning tili we medeniyitini qoghdashta muhim rol oynaydighanliqi؛ amérika tashqi ishlar ministirliqining muhajirettiki Uyghurlarni qoghdaydighan bir körsetme bolushtek muhim ehmiyiti barliqini eskertip ötken. U yene mejlistiki herqaysi ezalarni özige oxshash bu qanun layihesini qollashqa ündidi.

Arqidin awam palata ezasi yang kim xanimmu söz qilip, xitay hökümitining polattek pakitlar aldidimu yenila Uyghurlargha qiliwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayitini inkar qilishni dawam qiliwatqanliqini eskertti. U, mezkur qanun layihesining bu zulumgha taqabil turushtiki ünümni ashuridighanliqini éytti.

“Uyghur siyasiti qanuni layihesi” Uyghur mesilisige munasiwetlik bir qeder konkirét mezmunlarni öz ichige alidighan bolup, u yene Uyghurlargha munasiwetlik ilgiri maqullan'ghan qanunlarni toluqlash xaraktérige ige iken.

Bu qanun layihesi töwendikidek maddilarni öz ichige alidiken:

Amérika tashqi ishlar ministirliqida mexsus Uyghurlarning weziyitini közitidighan we amérikaning munasiwetlik siyasetlirige meslihet béridighan alahide maslashturghuchi (coordinator) belgilesh؛

Amérika tashqi ishlar ministirliqi Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchilirini özining nutuq programmisigha kirgüzüp, ularning Uyghurlargha qaritiliwatqan zulumlarni musulman döletliridiki ammiwi diplomatiye munberliride sözlishige yéteklesh؛

Uyghurlarning we bashqa étnik we diniy guruppilarning özgiche milliy medeniyet, diniy étiqad we til alahidiliklirini saqlap qélishigha yardem bérish؛

Amérika tashqiy ishlar ministirliqining Uyghur élidiki lagérlargha bérish we qolgha élin'ghan Uyghurlarning qoyup bérilishige kapaletlik qilish üchün, xitay kompartiyesi emeldarliri bilen qandaq diplomatik uchrishish usulini qollinidighanliqi heqqide konkirét istratégiye telep qilish؛

Amérikaliq zhurnalistlar, dölet mejlisi ezaliri we dölet mejlisi wekiller ömiki qatarliqlarning Uyghur élini qerellik, ashkara halda ziyaret qilishigha ruxset qilishi üchün xitay hökümitige bésim ishlitish؛

Amérika tashqiy ishlar ministirliqi amérika diplomatiye xadimlirining Uyghur tili öginishige kapaletlik qilip, amérikaning xitay, türkiye we shuningdek Uyghur nopusi köprek bashqa döletlerdiki elchixana we konsulxanilirida az dégende birdin Uyghur tili bilidighan diplomatiye xadimi teqsimlesh؛

Amérikaning birleshken döletler teshkilatida turushluq bash elchisini Uyghurlar we shinjang Uyghur aptonom rayonigha munasiwetlik mesililerning b d t da otturigha qoyulushigha tosqunluq qilidighan herqandaq heriketke qarshi turushqa yéteklesh؛

Erkin asiya radiyosining bashqurghuchi orgini bolghan “Amérika yershari radiyo-téliwiziye idarisi” ni kücheytish arqiliq, xitay hökümitining Uyghur mesilisidiki tetür teshwiqatlirigha taqabil turush qatarliqlar.

Awam palata ezasi yang kim xanim muzakire yighinida, amérika tashqi ishlar ministirliqida mexsus Uyghurlar mesilisi boyiche alahide maslashturghuchi belgilesh we Uyghur tili bilidighan elchixana xadimlirini sepleshtek maddilarning amérika tashqi ishlar ministirliqining Uyghur mesiliside téximu etrapliq, téximu pilanliq heriket qilishi we Uyghurlargha yardem qilishni asanlashturushtek ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

Yang kim xanim sözi axirida eskertip: “Waqit ötüp kétiwatidu, mushu ötüp kétiwatqan herbir minutta xitay hökümiti özining Uyghurlarni we ularning medeniyitini yoqitish meqsitige yéqinlishiwatidu, biz tézdin heriketke ötüp, bu qanunni maqullishimiz kérek” dédi.

Yighinda söz qilghan komitét ezalirimu ayrim-ayrim halda özlirining bu qanun layihesini qollaydighanliqini, amérika dölet mejlisining choqum Uyghurlargha qaritiliwatqan irqiy qirghinchiliqni toxtitish, xitay hökümitining jawabkarliqini sürüshtürüshni qolgha keltürüsh üchün toxtimay heriket qilishi, bu mesilining untulup qalmasliqi üchün sükütte turmasliqi lazimliqini bildürüshti. Axirida yene bu qanun layihesige bir qisim tüzitishlerni kirgüzüsh heqqidiki telep-pikirlermu otturigha qoyup ötüldi. Buningda awam palata ezasi mayk waltz (Mike Waltz) tüzitish kirgüzüsh teklipi berdi. U, bu qanun layihesidiki xitay hökümitige lagérdiki tutqunlarni qoyup bérish heqqide bésim ishlitish üchün ismi alahide tilgha élinidighan tutqunlar arisigha ekber esettin bashqa yene gülshen abbas we kamile wahitning isminingmu qoshulushini telep qildi. Uning bu tüzitish teklipi toluq qollashqa ériship, qanun layihesige kirgüzüldi.

Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanuni aldimizdiki künlerde awam palata we kéngesh palatada awazgha qoyulup ötkendin kéyin, prézidént baydénning imza qoyushigha ewetilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.