Америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари анурима баргава: "биз һечқачан уйғурларға йүргүзүлүватқан қирғинчилиқ һәққидә сөзләштин тохтап қалмидуқ"

Мухбиримиз нуриман
2021-10-01
Share
Америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари анурима баргава: Америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари анурима баргава ханим.
uscirf.gov

Америка хәлқара диний әркинлик комитети 30-сентәбир "инсанийәткә қарши җинайәтләрниң җавабкарлиқи" дегән темеда тор илмий муһакимә йеғини өткүзди.

Мәзкур йиғинда диний әркинлик комитетиниң комиссарлири вә мутәхәссисләр инсанийәткә қарши җинайәтләрниң җавабкарлиқини сүрүштүрүшниң йоллири үстидә әтраплиқ тохталди.

Америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссарлиридин хизир хан әпәнди дуняниң һәр қайси җайлирида йүз бериватқан инсанийәткә қарши түрлүк җинайәтләр тоғрисида тохталди, вә уйғурлар һәққидә мундақ деди: "шинҗаңда уйғур вә башқа түркий мусулманларға қарита елип бериливатқан ‹инсанийәткә қарши җинайәт' вә ‹ирқий қирғинчилиқ' ашкариланди. Шинҗаңда йүз бәргән дәһшәтләр әқилгә сиғмайду. У йәрдә давам қиливатқан инсанийәткә қарши җинайәтләр халиғанчә тутуп туруш, еғир қийин-қистақ, мәҗбурий әмгәккә селиш, аялларға системилиқ һалда коллектип таҗавуз қилиш, аялларни мәҗбурий туғмас қилиш вә һәр түрлүк җинси хорлуқ қатарлиқ зулумларни өз ичигә алиду. Уйғурлар аста характерлик өлүмгә дучар болуватиду. Биз америка һөкүмитини охшаш пикирдики һөкүмәтләр билән бирлишип хитайниң һазир өткүзүватқан вә кәлгүсидики җинайәтләргә йол ачидиған җинайәтлири үчүн җавабкарлиққа тартишини тәләп қилимиз. Хәлқара сот һазирғичә зиянкәшликкә учриған уйғурлар һәққидә қарар чиқиралмиғачқа америка қатарлиқ дөләтләрниң һәрикәт қоллиниши наһайити муһим".

Йиғинға йәнә америка ташқи ишлар министирлиқиниң уруш җинайити мәсилисидики сабиқ баш әлчиси дәйвид шеффир әпәнди вә хәлқара җинайи ишлар сот мәһкимисиниң "инсанийәткә қарши җинайәт" ниң алаһидә мәслиһәтчиси ләйла садат ханимму қатнашқан болуп, улар мәхсус инсанийәткә қарши җинайәтниң характери вә алдини елиш тәдбирлири һәққидә тохталди.

Ләйла садат ханим мундақ деди: "‹ирқи қирғинчилиқ әһдинамиси' гә асасланғанда, бир топлуқниң ‹ирқи қирғинчилиқ' ниң нишани болғанлиқиға қарар қилиш үчүн ашу топлуқтики қанчә пирсәнт киши өлүши керәк? мундақчә ейтқанда, уруш җинайити билән инсанийәткә қарши җинайәтни селиштурғанда уруш җинайитидә инсанийәткә қарши җинайәт йүз бәргәнликини испатлашниң һаҗити йоқ. Уйғурлар дуч келиватқан зулум һәққидә һәммә нәрсә ениқ, тартишидиған йери йоқ".

У йәнә мундақ деди: "мениң явропалиқ бир хизмәтдишим ‹америка һәммә ишларни өзи ялғуз қилалмайду, дуняму америка болмиса җиқ ишларни қилалмайду' дегәниди. Бу маңа американиң явропа вә дуняниң тәртипини қоғдаштики муһим ролини қайта есимгә салған иди. Ейтқинимиздәк дуняниң һәр йеридә, җүмлидин уйғурларға қарита еғир ‹инсанийәткә қарши җинайәт' йүргүзүлүватиду. Шуңа уйғурларни бихәтәрликкә ериштүрүш үчүн америка бу шәртнамә мәсилидә чәклимисиз һалда иттипақдашлирини билән бирлишиши лазим".

Йиғин ахирлашқанда америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари анурима баргава ханим радийомизниң зияритини қобул қилди, у бүгүнки йиғин вә уйғурлар һәққидә тохтилип мундақ деди: "биз һечқачан уйғурларға йүргүзүлүватқан қирғинчилиқ һәққидә сөзләштин тохтап қалмидуқ, әксичә америка хәлқара диний әркинлик комитетини ‹уйғур қирғинчилиқ' қарарини қоллашқа тәшәббус қилип кәлдуқ. Йеқинқи бир қанчә йилдин буян уйғурлар дуч келиватқан мәсилиләрни йиғип һөҗҗәтләштүрдуқ. Бүгүнки йиғинда тилға елинғандәк, уруш җинайәтлиридики инсанийәткә қарши җинайәт билән уйғурлар дуч келиватқан зулумларни селиштурғили болмайду. Чүнки ‹ирқи қирғинчилиқ әһдинамиси' дики бәзи маддиларни нөвәттики уйқуларниң әһвалиға тәтбиқлаш бираз қийин. Шуңа хитай һөкүмитини, хитай компартийәсини ниң җинайи җавабкарлиқини сүрүштә қилиш һәммидин муһим. Шуңа хитай һөкүмитини ‹инсанийәткә қарши җинайәт' өз ичигә алған җинайәтләрниң тәртипи бойичә җинайи җавабкарлиқини сүрүштүрүш, уйғурларға вә дуняниң башқа йәрлиридики диний топлуқларға йүргүзүлүватқан ‹инсанийәткә қарши җинайәт' ниң җавабкарлиқини сүрүштүрүш вә уларға адаләт тәләп қилишта наһайити муһим".

У йәнә мундақ деди: "‹килимат өзгириши' мәсилиси бизниң диққәт нуқтимиз әмәс, әмма ‹килимат өзгириши' мәсилиси сәвәблик диний топлуқларниң динини яшаш шараити тосалғуға учриса биз бу мәсилигиму етибар беримиз. Ейтқинимиздәк биз нурғун вақит вә сәрмайә сәрп қилип дуняға хитайниң уйғурларға қарита елип бериватқан зулумлирини вә башқа кишилик һоқуқи болупму диний етиқад әркинлики тосалғуға учриған топлуқларниң зулумлирини аңлитишқа тиришиватимиз. Биз уйғур җамаитиниң ‹ирқи қирғинчилиқ' билән биргә ‹инсанийәткә қарши җинайәт' қарарниң тәстиқлинишини қоллишини вә шуниңға мунасивәтлик паалийәтлирини давам қилишни сораймән. Чүнки бу ‹инсанийәткә қарши җинайәт' өткүзгәнләрниң җавабкарлиқини сүрүштүридиған бир усул. Биз қолланғили болидиған барлиқ амалларни қоллинишимиз керәк".

Йеқинда америка һөкүмитиниң килимат мәсилисигә тәйинлигән алаһидә әлчиси җон кәррийниң бир қетимлиқ ахбарат зияритидә байден һөкүмитиниң кишилик һоқуқ мәсилиси билән килимат өзгириш мәсилидә "қийин таллаш" қа дуч келиватқанлиқи һәққидики сөзи күчлүк ғулғула пәйда қилған иди. Америка дөләт мәҗлиси әзалиридин марко рубийо вә киристофер симис америка президенти җов байденға хәт йезип, "бейҗиңниң килимат өзгиришини һәл қилимән, дегән ишәнчсиз вәдиси бәдилигә униң ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәтлирини сүрүштүрүшни қурбан қилмаслиқ" қа, "кишилик һоқуқни америка ташқи сияситиниң мәркизи қилиш" вәдисигә әмәл қилишқа чақириқ қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт