"Étiqad weyranchiliqi: Uyghur meschitliri we meqberilirining chéqilishi" namliq yighindiki pikirler (1)

Muxbirimiz eziz
2019-10-29
Élxet
Pikir
Share
Print
"Étiqad weyranchiliqi: Uyghur meschitliri we meqberilirining chéqilishi" mawzuluq zor hejimlik doklatni jama'etchilik bilen resmiy yüz körüshtürüsh üchün "Démokratiyini ilgiri sürüsh fondi" teripidin orunlashturulghan muhakime yighinidin bir körünüsh. 2019-Yili 29-öktebir. Washin'gton, amérika.
"Étiqad weyranchiliqi: Uyghur meschitliri we meqberilirining chéqilishi" mawzuluq zor hejimlik doklatni jama'etchilik bilen resmiy yüz körüshtürüsh üchün "Démokratiyini ilgiri sürüsh fondi" teripidin orunlashturulghan muhakime yighinidin bir körünüsh. 2019-Yili 29-öktebir. Washin'gton, amérika.
Social Media

Uyghurlar diyaridiki siyasiy basturush herikiti jeryanida lagérlar mesilisi bilen birlikte xelq'araning diqqitini qozghawatqan mesililerning biri xitay hökümitining Uyghur milliy kimlikini yoqitish urunushi bolup kelmekte. Bolupmu bu jehette xitay hökümitining nuqtiliq halda islam dinini hujum nishani qilishi, bu jeryanda Uyghurlar diyaridiki diniy mu'essesilerning mejburiy yosunda chéqip tashlinishi heqqide barghanséri köp uchurlar ashkara bolushqa bashlidi.

Xitay hökümitining Uyghurlar diyaridiki diniy mu'essesilerni weyran qilish herikiti we buninggha munasiwetlik hadisiler heqqide washin'gton shehiridiki Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati mexsus "Étiqad weyranchiliqi: Uyghur meschitliri we meqberilirining chéqilishi" mawzuluq zor hejimlik doklat teyyarlap chiqqanidi. Ene shu doklatni jama'etchilik bilen resmiy yüz körüshtürüsh üchün mezkur doklatning teyyarlinishigha iqtisadiy jehettin yardem qilghan "Démokratiyeni ilgiri sürüsh fondi" 29-öktebir küni chüshtin burun mexsus muhakime yighini ötküzdi.

Yighinda aldinqi böliki nutuq basquchi bolup, buningda aldi bilen "Démokratiyeni ilgiri sürüsh fondi" ning re'isi karl gréshman söz élip mezkur doklatta dunya boyiche eng éghir kishilik hoquq depsendichilikige uchrawatqan bir xelqning ehwalini tepsiliy eks ettürülgenliki üchün buning bekmu muhim ehmiyetke ige ikenlikini, bolupmu xitay türmisidiki Uyghur ziyaliy ilham toxtining saxarof mukapatigha érishishi nöwettiki Uyghurlar mesilisining xelq'arada qaysi derijide étirap qiliniwatqanliqini körsitip béridighanliqini, xitay hökümitining bu mukapatqa narazi bolup "Bu bir térrorchini tebrikligenlik" dégenlikini tilgha élip "Xitay hökümitining bundaq sözni qilishi intayin we uchigha chiqqan rezillik" dep körsetti. U sözining axirida xitay hökümitining Uyghurlarni basturush herikitining térrorluq bilen héchqandaq alaqisi yoq ikenlikini, xitay hökümitining ilham toxtidek bir ziyaliyni "Térrorchi" dep qalpaq kiydürüshining özi Uyghur medeniyiti we kimlikini himaye qilghuchi hemmila kishining, jümlidin muhemmed salih hajim, rahile dawut, abduréhim héyt qatarliq kishilerning "Térrorchi" dep qarilidighanliqini sözlep kélip "Mushuning özi xitay hökümitining sherqiy türkistanda Uyghurlargha qarshi medeniyet qirghinchiliqi yürgüzüwatqanliqini ochuq körsetmekte" dédi. 

Arqidin "Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati" ning diréktori ömer qanat söz aldi. U nuqtiliq qilip bu doklatning eng muhim ehmiyiti xitay hökümiti xelq'aragha "Biz Uyghurlarning diniy hoquqlirini toluq kapaletke ige qiliwatimiz" dep yalghan éytiwatqanda ularning diniy étiqadni qandaq weyran qiliwatqanliqini pakitliq körsitip bérishte ikenlikini bildürdi. Ömer qanat yene xitay hökümitining yalghuz meschitler, mazarlar we bashqa diniy mu'essesilerni weyran qilipla qalmastin, yene diniy alimlarni ghayibliq, xorluq we qamaqqa mehkum qilishidek ré'alliqning özi xitay hökümitining qirghinchiliq qiliwatqanliqining ispati, dep körsetti. . 

Yighin heqqidiki melumatlarda körsitilishiche, bu qétimliq doklatni teyyarlighan asasliq kishi amérikadiki Uyghur yashliridin behram sintash bolup, u özining yéqinqi izdinishliri asasida bu heqtiki köpligen pakitliq matériyallarni toplighanidi. Behrammu shu qatarda söz élip, özining binakarliq kespide oqush jeryanida Uyghur binakarliqidiki erebche, hindiche we tarim uslubining bir gewdilishishidek güzellikning özini meptun qilghanliqini, mushu xildiki nepis binakarliqning namayendiliridin bolghan qaghiliq jamesining 2017-yili chéqilishidin kéyin özining bu jehette köp izden'genlikini, bu jeryanda Uyghurlar diyaridiki herqaysi nahiye sheherlerde asasliq meschitlerning pütünley chéqiwétilgenlikini, bir qisim meschitlerning chéqilishida "Kona we xeterlik" dégendek bahaniler otturigha chiqqan bolsa, ghulja we atush qatarliq jaylardiki yéngidin sélin'ghan shunche katta meschitlerning biraqla chéqiwétilishi xitay hökümitining esli meqsiti Uyghurlarning diniy étiqadi bilen baghlinishliq barche mezmunlarni yoqitish ikenlikini körsitip béridighanliqini, bu hadisilerni gugil xeritiside namayan bolghan sün'iy hemrah süretliridin bekmu ochuq körüwalghili bolidighanliqini bayan qildi. . 

Behramning bayan qilishiche, nöwettiki meschitlerni chéqiwétish asasliqi sheherler we nahiyelerde dawam qilmaqta iken. Yalghuz xoten shehirining özidila 15 meschit chéqip tashlan'ghan bolup, qép qalghan yégane meschitke qulup sélip qoyulghan. Shuning bilen birge chéqilmay qalghan meschitlerningmu munarliri we qubbiliri qomurup tashlan'ghan. Türlük foto süretlirimu bu ehwal roshen eks étidu. Behram diqqet qilghan yene bir nuqta, xitay hökümiti meschitler we mazarliqlarni chéqip tashlash bilen birge, Uyghurlarning mehelle-koylirinimu buzup tashlap, ularni bina öylerge köchürüwetken. Andin buzup tashlan'ghan Uyghur yurtlirini xitayche binakarliq uslubi bilen qaytidin qurup chiqqan. Emdi bolsa Uyghurlarning qebristanliqliri köchürülüp, ularning ornigha bashqa qurulushlar sélinishqa bashlighan. 

Behram mushu ehwallarni tonushturup ötüp: "Xitay Uyghurlarni pütünley yoq qilmaqchi. Hazir Uyghurlarning tili yoqitilishqa bashlidi. Emdilikte Uyghurlar xudaning öyi, dep bilidighan meschitler chéqilsa Uyghurlar diniy jehette makansizlargha aylinip qalidu. Buning bilen ularning diniy étiqadi kéyinki ewladqa yétip baralmaydu" dep alahide körsetti. 

Hörmetlik radi'o anglighuchilar. Bu yighin heqqidiki mezmunlarning dawamigha qiziqsanglar diqqitinglar etiki anglitishimizda bolsun.

Toluq bet