Amérika awam palatasi tashqi ishlar komitéti "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ni maqullidi

Muxbirimiz eziz
2019-10-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika awam palatasi tashqi ishlar komitétining re'isi élyot én'gél bu qétimi qarap chiqishqa sunulghan qanun layihelirining biri bolghan "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" heqqide qisqiche chüshenche bermekte. 2019-Yili 30-öktebir, washin'gton.
Amérika awam palatasi tashqi ishlar komitétining re'isi élyot én'gél bu qétimi qarap chiqishqa sunulghan qanun layihelirining biri bolghan "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" heqqide qisqiche chüshenche bermekte. 2019-Yili 30-öktebir, washin'gton.
foreignaffairs.house.gov

Uyghur diyaridiki siyasiy basturush herikiti xelq'aradiki zor weqeler qataridin orun éliwatqanda amérika hökümiti izchil bu mesile toghrisida heqiqetni yaqlap, Uyghurlarning zulumgha uchrishini keskin eyiblep kelgen idi. Amérika hökümitining bu jehettiki konkrét we emeliy heriketlirining biri 2019-yili 11-séntebir küni "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ning amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötüshide ipadilendi.

Mezkur qanun layihesi mexsus Uyghur diyaridiki heq we hoquqlarning ayaq-asti bolushini eyiblesh, xitayning ichi we sirtidiki qanunsiz tutqun qilish, qiynash we parakende sélish qilmishlirigha xatime bérishni mezmun qilghan bolup, uning amérika kéngesh palatasida maqullinishi bu qanun layihesining axirqi hésabta resmiy qanun bolushidiki bir zor qedem iken. 30-Öktebir küni chüshtin burun amérika dölet mejliside awam palatasining da'imiy hey'etler komitéti bolghan tashqi ishlar komitéti mezkur qanun layihesini muzakirige qoydi.

Muzakire yighinida aldi bilen amérika awam palatasi tashqi ishlar komitétining re'isi élyot én'gél bu qétimi qarap chiqishqa sunulghan qanun layihelirining biri bolghan "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" heqqide qisqiche chüshenche bérip, Uyghurlarning nöwette qandaq zulumgha uchrawatqanliqini yighin ehlige yene bir qétim eskertti.

Bügünki muzakirige qoyulghan témilarning biri bolghan "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" heqqide aldi bilen mezkur komitétning ezasi, amérika awam palata ezasi maykil mekka'ul söz qildi. U sözide xitay kompartiyesining tolimu mudhish usullarda Uyghurlarni basturuwatqanliqini, xitay hökümitining bu xil wehshiyaniliki we Uyghurlargha qarshi ötküzüwatqan bu jinayetlirining jawabsiz qalmaydighanliqini dunyagha körsitip qoyush lazimliqini tekitlep, amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning "Xitayning Uyghurlargha qiliwatqanliri 21-esirning yüzige chüshken dagh" dégen sözini neqil keltürdi. U del mushu xil seweblerdin Uyghurlar heqqide téximu köp we emeliy heriketlerning bolushi lazimliqini, bolupmu "Yer shari magnétiski qanuni" gha oxshash qanunlarni köplep maqullap amérika shirketlirining xitaydiki Uyghurlargha qarshi zulumgha shérik bolup qélishini cheklesh lazimliqini bildürdi. Shu qatarda amérika tashqi ishlar ministirliqi we soda ministirliqining bu heqtiki qararlirini qizghin qarshi alidighanliqini bildürüp, "Xitay kompartiyesining jaza lagérlirida mejburiy emgek bedilige ishlepchiqirilghan herqandaq mehsulatni cheklishimiz lazim," dep körsetti.

Muzakirige qatnashqan awam palata ezasi, "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ning aktip teshebbuschiliridin biri bolghan brad shérman ependimu söz élip, Uyghurlargha munasiwetlik ikki qanun layihesining maqullinishi hazirqidek bir milyondin artuq Uyghurning lagérgha qamalghanliqi aydingliship bolghan weziyette, yene kélip Uyghurlar ghayet zor kölemdiki tutqun we basturushqa, til, medeniyet we diniy étiqad jehette yoqitishqa uchrawatqanda, hetta chet'ellerning puqraliq hoquqigha érishken Uyghurlarmu xatirjemlikke ige bolalmaywatqanda bekmu zörür ikenlikini bildürdi. Shundaqla buning bilen zulumgha shérik bolghuchilarni ayriwalghili bolidighanliqinimu alahide tekitlidi.

Mezkur qanun layihesini otturigha élip chiqquchilardin biri, amérika awam palatasining ezasi kristofér simis bu toghrisida ishlen'gen xizmetler, bolupmu nensiy pélosi, marko rubiyo qatarliq wekillik shexslerning harmay-talmay bu mesilini tekitlep kéliwatqanliqi heqqide melumat berdi. U xitay hökümiti nöwette Uyghurlargha séliwatqan zulumlarning ikkinchi dunya urushi mezgilide natsistlar gérmaniyesi yehudiylargha ishletken wasitilerge neqeder oxshaydighanliqini, bolupmu uningdiki jaza lagéri we mejburiy emgek dégen mezmunlarning hazir eynen otturigha chiqiwatqanliqini ilgiri sürdi. "Kostko" shirkitining mushu xil mejburiy emgekning mehsuli bolghan balilar kiyimlirini import qilishi buninggha misal ikenlikini, shu sewebtin hazir bu mesile heqqide téximu köp xizmetlerni qilish mumkinlikini, chünki xitay hökümitining Uyghurlargha qiliwatqanlirining "Yawayilar" dewridiki usullar ikenlikini körsetti.

"Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ning teshebbuschiliridin palata ezasi téd yoxo ependi bu heqte öz pikrini otturigha qoyup, hazir Uyghurlarning lagérgha qamilishi bilen birge bu jaylarda köpligen jeset köydürüsh orunlirining séliniwatqanliqini tekitlidi. Shundaqla "Eger hoshyarliqimiz boshiship qalsa tarixtiki paji'eler qayta tekrarlinidu," dep körsetti.

Bu heqte pikir qilghan palata ezasi suzan wild xanim nöwette Uyghurlar a'it ikki qanun layihesining muzakiride ikenlikini, özining Uyghurlar duch kéliwatqan zulumning biwasite shahitliri bolghan Uyghurlar bilen sözleshkenlikini, Uyghurlarning din, medeniyet, til qatarliq hemmila jehette éghir basturushlargha duch kéliwatqanliqini bayan qilip "Biz ilgiri 'emdi hergiz qaytilanmaydu! ' dep wede qilghan ishlar hazir qayta yüz bériwatidu. Shunga bu sho'ar heqqide qayta oylinip körüshning waqti mana mushu tapta yétip kelmekte. Kelgüsi ewladlarning bizdin bu heqte némilerni qilghanliqimizni yaki némilerni qilmighanliqimizni soraydighanliqini untumasliqimiz lazim," dégenni alahide tekitlidi.

Muzakire wekilliri mushu yosunda öz pikirlirini bayan qilip bolghandin kéyin, yighin re'isi élyot én'gél yighin wekillirining pikrige asasen bügünki muzakirede "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ning tashqi ishlar komitétining maqullishidin ötkenlikini tentenilik halda jakarlidi.

Melum bolushiche, bu qétimqi maqullash mezkur qanun layihesining amérika awam palatasining axirqi maqullishidin ötüshidiki muhim qedem bolup, ikki palatadin testiqlan'ghandin kéyin uning resmiy qanun bolushigha yol échilidiken.

Toluq bet