Америка дөләт мәҗлисиниң гуваһлиқ йиғини: "техникилиқ мустәбитлик һечқандақ җайда уйғур елидикидәк трагедийәлик әмәс"

Мухбиримиз әркин
2021-11-17
Share
Америка дөләт мәҗлисиниң гуваһлиқ йиғини: Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети 2021-йили 17-ноябир чақирған "хитай һөкүмитиниң техникилиқ мустәбитлики" темисидики гуваһлиқ йиғини.
Social Media

Хитайниң уйғур елидә синақ қилип йолға қойған һәм пүтүн хитайға вә шундақла башқа дөләтләргә експорт қилишқа башлиған юқири техникилиқ мустәбитлик модели американиң барғансери диққитини қозғимақта һәм әндишилирини күчәйтмәктә. Хитайниң бу моделиға тақабил туруш тәдбирлирини елип, ғәрб қиммәт қариши вә әркин базар риқабитини қоғдаш чуқанлириму зораймақта. Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитетиниң 17-ноябир чақирған гуваһлиқ йиғини бу мәсилини тема қилған болуп, йиғинда бу җәһәттики әндишиләр вә буниңға қарита қандақ тәдбирләрни елиш мәсилиси музакирә қилинған.

Йиғинда, бәзи мутәхәссисләр вә паалийәтчиләр хитай юқири техникилиқ мустәбитлик моделиниң уйғурларға қарита "ирқий қирғинчилиқ" елип берипла қалмай, башқа дөләтләргә експорт қилинип, ғәрб демократийәси, қиммәт өлчими вә қанунлириға хирис қиливатқанлиқи, буниңға қарши тәдбир елишниң җиддий тәқәззаға айланғанлиқини билдүргән.

Йиғинда кеңәш палата әзаси, дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитетиниң рәиси, йиғин риясәтчиси җәф мерклей технологийәниң иқтисадий тәрәққият вә инсанларниң һаятини қолайлаштуруш билән бир вақитта, бастуруш үчүнму ишлитиливатқанлиқи, дунядики һечқандақ бир җайда уйғур елидикидәк "трагедийә" ниң йоқлуқини ейтқан.

Jeff-Merkley.jpg

Җәф мерклей мундақ дәйду: "даириләр сүний идрак, тосуш зәнҗири, һесаблаш, заманиви иқтисадниң һүл әслиһәлиригә охшаш саһәләрдә технологийәгә һерисмән болуп, нишанлиқ топларға қарита сиясий, иҗтимаий контроллуқ йүргүзди. Бу технологийә һөкүмәтни мислисиз дәриҗидики контроллуқ билән тәминләп, қол телефони, шәхсий компютер, д н а, бихәтәрлик камераси вә башқилардин еришкән ғайәт зор санлиқ мәлуматқа игә қилди. Биз буниң һечқандақ бир җайда шинҗаң уйғур аптоном районидикидәк трагедийәлик икәнликини көрмидуқ".

Гуваһлиқ йиғинида авам палата әзаси, хитай ишлири комитетиниң қошумчә рәиси җеймис микговерн, хитайниң техникилиқ мустәбитликини әң күчлүк һес қилған кишиләрниң уйғурлар вә башқа мусулман түркий милләтләр икәнликини билдүргән. Униң ейтишичә, уйғур елидики техникилиқ мустәбитлик моделиниң пүтүн хитайға вә дуняға сунулған модел яки әмәслики бүгүнки йиғиндики әң ачқучлуқ соал икән.

James-McGovern.jpg

Микговерн мундақ дәйду: "биз хитай һөкүмитиниң техникилиқ мустәбитликини әң күчлүк һес қилған хәқләрниң уйғурлар вә башқа түркий мусулман милләтләр икәнликини унтуп қалмаймиз. Уларниң ( хитайниң) шинҗаңда бәрпа қилған назарәт механизми дунядики әң илғар вә тәрәққий қилған механизм. Бу модел пүтүн хитайға вә дуняға сунулған моделму? бу биз үчүн гуваһчилар җаваб беришни үмид қилидиған ачқучлуқ соал."

Микговернниң ейтишичә, бу йәрдики мәсилә хитайниң експорти униң юқири техникилиқ назарәт моделини тарқатмаслиқиға қандақ капаләтлик қилиш икән.

У: "америка хитай експортиниң назарәт дөлити системиси моделини тарқатмаслиқиға қандақ капаләтлик қилиду?. Биз хәлқаралиқ шериклиримиздин пайдилиналамдуқ. Шәхсләр өзиниң сағлам истемал таллишини қандақ қилиду. Биз интайин мурәккәп вә техникилиқ мәсилиләрни һәл қиливатимиз" дегән.

"техникилиқ мустәбитлик: хитай вә чәтәлләрдики бастуруш мунбири" намлиқ йиғинда, бу саһәдики нопузлуқ мутәхәссисләр вә паалийәтчиләр гуваһлиқ бәргән.

Йиғинда америкилиқ журналист, уйғурлар һәққидики "мукәммәл сақчи дөлити: хитайниң кәлгүсидики қорқунчлуқ назарәт дестопийәсигә мәхпий сәпәр" намлиқ китабниң аптори җефрей коейин гуваһлиқ берип, хитайниң уйғурларға қарита заманиви технологийә арқилиқ "ирқий қирғинчилиқ" елип бериватқанлиқини билдүргән. Җефрей коейинниң тәкитлишичә, хитай 2016-йилдин башлап (уйғурлар) районида мислисиз иҗтимаий синақ вә контроллуқ йолға қойған. Йеңи технологийә, сүний идрак, йүз тонуш, аваз тонуш вә биометирлиқ санлиқ мәлумат техникисини ишлитип, өз хәлқини йеңи вә ғәлитә усуллар билән бастурған.

Geoffrey-Cain.jpg

У йәнә мундақ дәйду: "20-әсирдә ирқий қирғинчилиқ газ билән зәһәрләш өйлиридә вә қәбристанлиқларда елип берилған. Лекин 21-әсирдә заманиви технологийә хитай хәлқ җумһурийитини ирқий қирғинчилиқ елип берип, сүкүт ичидә бир хәлқни йоқитиши, мәдәнийәт өчүрүп ташлиши, мәҗбурий туғмас қилиш имканийитигә игә қилди. Буларниң һәммиси кәң көләмлик җисманий зораванлиқ вә кәң көләмлик өлтүрүш арқилиқ елип берилмиди".

Җефрей коейинниң ейтишичә, хитайниң юқири техникилиқ назарәт модели уйғурлар билән чәклинип қалмиған. У бу моделни "бихәтәр шәһәр программиси" дегән намларда башқа дөләтләргиму експорт қилған.

Җефрей коейин мундақ дәйду: "хитай ширкәтлири хитай компартийәси әмәлдарлириниң қоллишида бу технологийәни даим бихәтәр шәһәр яки җинайәткә қарши туруш, дегән намларда дунядики мустәбит яки йерим мустәбит һөкүмәтләрниң өктичиләрни вә аваричилик туғдурғучи дәп қаралған кишиләрни бастурушиға ишлитиши үчүн тәминләп кәлгән.

Униң ейтишичә, хитай һөкүмити 2019-йили өзбекистан билән угандаға бу хил технологийәни експорт қилған.

Кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилатиниң алий дәриҗилик тәтқиқатчиси ваң ячю йиғинда гуваһлиқ бәргән паалийәтчиләрниң бири. Униң ейтишичә, үндидар, тик-ток қатарлиқ хитай иҗтимаий алақә әплири чәтәлдики хитай гиражданлириниң учурини йиғиш, америкада хитайға пайдилиқ җамаәт пикири пәйда қилишта алаһидә рол ойнимақтикән. У мундақ дәйду: "хитайниң бу икки епи америкада хели чоңқур йилтиз тартқан. Әң муһими һәммимиз шуни унтуп қалмаслиқимиз керәк, барлиқ хитай ширкәтлирини хитай компартийәси контрол қилиду. Чәтәлдики хитайлар учур алмаштуруш, алақә вә сиясий уюшушларда көпрәк үндидарға тайиниду. Бу әһвал бейҗиңни чәтәлдә җамаәт пикири шәкилләндүрүштә кәң имканийәт билән тәминләватиду. Бу бейҗиңни чәтәлдикиләр аит нурғун учурларға ериштүрүватиду".

WangYaQui.jpg

Ваң ячюниң ейтишичә, әң ямини бу йәнә бейҗиңни америкада кишиләрни һәрикәтләндүрүш йошурун имканийитигә игә қилмақтикән. У йәнә тик-ток һәққидә тохтилип, тик-токтики уйғур елиға аит учурларни издисә сапла күлүп турған вә усул ойнаватқан уйғурлар чиқидиғанлиқи, лагерлар, назарәт қилиш, кишилик һоқуқ тоғрисида көп нәрсә учримайдиғанлиқини билдүрүп, "буниң немә үчүн шундақ болидиғанлиқини билмәймиз" дегән.

Униң көрситишичә, америкадики хитай технологийә ширкәтлириниң мәшғулати мәвһум болуп, америка дөләт мәҗлиси қанун чиқириш арқилиқ уларниң очуқ-ашкара болушини тәләп қилиши керәк икән. Ваң ячю: "дөләт мәҗлиси йеқинда америка технологийә ширкәтлиригә болған назарәтни күчәйтти. Хитай ширкәтлириниң америкадики тәсири кеңийипла қалмай, униң хитай һөкүмити билән болған мунасивитимиз күчәймәктә. Шуңа, дөләт мәҗлиси җиддий қанун чиқирип, технологийә ширкәтлириниң техиму очуқ-ашкара болуши вә санлиқ учурларни қаттиқ қоғдишини тәләп қилиши керәк" дегән.

Йиғинниң ахирида кеңәш палата әзаси җәф мерклей сөз қилип, хитайниң "техникилиқ мустәбитлики" гә тақабил туруш әркин дөләтләрниң иттипақ қуруп, униңға қарши бир технологийәни тәрәққий қилдурушини тәләп қилидиғанлиқини билдүргән.

У мундақ дегән: "хитайниң техникилиқ мустәбитликигә тақабил туруш әркин дөләтләрниң иттипақини қуруш, униңға қарши бир технологийә моделини тәрәққий қилдурушни тәләп қилиду. Бу, биз үчүн дәрһал һәрикәт қилишқа тегишлик җиддий мәсилә. Бүгүнки гуваһлиқ йиғининиң диққәт қозғашқа шундақла америка вә башқа әркин дөләтләрниң хәлқара телефон алақә уюшмисиға охшаш хәлқара тәшкилатлар билән һәмкарлишип, хәлқара өлчәмләрни бекитишиниң муһимлиқини тонушиға ярдәмдә болушини үмид қилимән" дегән.

Дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитетиниң бу қетимлиқ йиғини америка президенти җов айдин билән хитай рәһбири ши җинпиң 16-ноябир күни екран сөһбити өткүзүп арқидинла чақирилған. Бу сөһбәт америка-хитай мунасивити сода, технологийә, җәнубий деңиз, тәйвән, хоңкоң, уйғур қатарлиқ мәсилиләрдә өткүрлишип кәткән бир вақитта чақирилған. Мәлум болушичә, җов байден билән ши җинпиң икки дөләт арисидики сүркилишниң тоқунушқа айлинип кетишиниң алдини елиш мәсилисини музакирә қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт