15-Июн уйғур хәлқиниң хас ана тил байримидур

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-06-15
Share
awstraliye-2019-ana-til-1.jpg Җәнубий австралийә ана тил мәктипиниң оқутқучи вә оқуғучилири шундақла ата-аниларниң қатнишишида өткүзгән роза һейт вә "уйғур ана тил күни" паалийитидин көрүнүш. 2019-Йили 8-июн, аделайд австралийә.
RFA/Uchqun

Бу нөвәт, хәлқара уйғур ана тил күни техи йетип кәлмәй турупла, йеқинқи күнләрдин башлап уйғурлар қоллиниватқан түрлүк иҗтимаий алақә васитилиридә мәхсус уйғур ана тил күнигә беғишланған язмилар, дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғур ана тил мәктәплириниң бу нөвәтлик уйғур ана тил байримиға атиған түрлүк паалийәтлири вә омақ балиларниң мәхсус ана тил күни байримиға атап орундиған нахша усул номурлири, чүчүк ана тилида қилған декламатсийәлири кәң тарқалди.

Дуня уйғур қурултийи 2015-йили 5-айниң 22-күни баянат елан қилип, хитай һөкүмитиниң уйғур миллитини өзиниң ана тилидин, миллий алаһидиликлиридин, миллий ирадисидин айрип ассимилятсийә қилиш мәқситидә аталмиш "қош тиллиқ маарип" сияситини җиддий йосунда тезләштүрүп елип бериватқанлиқини оттуриға қойған вә мундақ бир вәзийәттә өз тилини қоғдаш, униңға игә чиқишниң уйғур хәлқи үчүн муһим бир мәсилә икәнлики, буниң үчүн һәр қайси дөләтләрдә 6-айниң 15-күни һәр түрлүк хатириләш паалийәтлирини елип беришқа чақириқ қилғаниди.

Шу чақириқниң түрткисидә уйғурлар, ялғуз бирләшкән дөләтләр тәшкилати тәрипидин бекитилгән 21-феврал "дуня ана тил күни" ни алаһидә тәбрикләпла қалмай йәнә хәлқара миқясида, өзлириниң хас уйғур ана тил байриминиму һәр хил шәкилдә өткүзүшкә башлиғаниди.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса йиллардикидәк 15-июн күни "уйғур тили байрими" мунасивити билән мәхсус баянат елан қилип, гәрчә таҗсиман вирус сәвәблик дуня миқясидики тәдбирләр сәвәблик муһаҗирәттики уйғур җамаити бу нөвәтлик ана тил күнини тәбрикләш паалийәтлирини бирликтә өткүзүши бәлгилик чәклимиләргә учриған болсиму, имканийитиниң йетишичә бу байрамға әһмийәт беришкә чақирип, ана тилни қоғдашни уйғурларниң бир миллий мәҗбурийити икәнликини тәкитлиди.

Уйғурларниң өзлиригә хас хәлқаралиқ уйғур ана тил байрими күтүвелиш америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулушидики уйғур вә америкалиқ тәтқиқатчи хадимлар, уйғур ана тил күнини тәбрикләп мәхсус чатма тәбрикнамә елан қилған.

Мәзкур байрамға болупму дуняниң һәр қайси җайлиридики ана тил мәктәплири үчүн пидаий болуп хизмәт қиливатқан уйғур оқутқучилардинму бәкрәк әһмийәт беридиғанлар болмиса керәк. Бу һәқтә шиветсийәдики уйғур зиялийси вә ана тил мәктипиниң оқутқучиси, атақлиқ шаир мәрһум абдуреһим өткүр әпәндиниң қизи зулһаят ханим, муһаҗирәттики уйғурлар үчүн уйғурларниң ана тилни қоғдап қелишта пәрзәнтлириниң ана тил оқутушиға әһмийәт бериштин башқа қилалайдиған тәхирсиз вә әмәлий хизмәтләр һәққидә тохталди.

Мушуниңға охшаш, муһаҗрәттики уйғурларниң "уйғур ана тил" байримини әмәлий һәрикити, әһмийәтлик паалийәтләр арқилиқ өткүзүшкә йетәклиши нәтиҗисидә, чәтәлләрдә туғулуп өсүп йетиливатқан уйғур пәрзәнтлириниңму өз ана тилиға болған муһәббитини, пәхирлиниш туйғулирини түрлүк шәкилдә ипадилимәктә. Йеқинқи күнләрдә иҗтимаий таратқуларда уйғур балилириниң өз ана тилида орунлиған декламатсийә вә нахша усуллири ата-аниларни толиму мәмнун қилған. Америка вирҗиниядики уйғур ана тил мәктипиниң оқуғучиси 7 яшлиқ мәликә нур, бу ана тил байримиға атап абдуреһим өткүрниң "из" намлиқ шеирини декламатсийә қилип, дуняниң һәр қайси җайлиридики кичик достлириға соға қилған. Қени ихласмәнләр бизму бирликтә һузур алайли:

Хитай һөкүмити йиллардин бери гәрчә уйғур ана тилини маариптин сиқип чиқирипла қалмай, униң бир академик сәвийәдики мукәммәл гүзәл тил икәнликини инкар қилип, сиясәт вә тәдбирләрни қоллинип уйғур тилиниң ишлитилиши һәм мәвҗутлуқиға негизлик хирис пәйда қиливатқан бир пәйттә уйғур тилиниң әң йеңи утуқлири сүпитидә бу йил 26-феврал, дунядики әң чоң тор системиси болған гугул, уйғур телини гогул тәрҗимә системисидики 108 хил тил қатарида "гогул тәрҗиман" юмталиға қошқанлиқини тилға елишқа тоғра келиду. Чүнки бу арқилиқ уйғур тилиниң инглиз тили қатарлиқ башқа чоң тилларға охшаш сөз байлиқи мол, заманиви пән-техника аталғулириниму бималал ипадилийәләйдиған тил икәнлики йәнә бир қетим испатланди.

Уйғур тили, уйғур маарипи, уйғур әвладлири, уйғурларниң кәлгүси хитайниң ассимилятсийә сияситиниң хәвпи вә еғир бесимиға дуч кәлгән бүгүнки күндә, чәтәлләрдики уйғурлар болса уйғур ана тилни қоғдаш вә омумлаштурушниң интайин зөрүрлүкини барғанчә тонуп йәтмәктә ; улар хитай сиясити түпәйли уйғур тили учраватқан бузғунчилиқларға қарши, қутқузуш йоллири үстидә тәдбир вә тиришчанлиқларни тохтатмай давам қилмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт