Әркин сидиқ: уйғур ана тилини қоғдашта әмәлий қәдәмләр бесилмақта

Мухбиримиз меһрибан
2021-06-15
Share
Йирақ қирларда ечиливатқан Дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурлар өзлири яшаватқан дөләтләрдә уйғур ана тил мәктәплирини күчәп тәрәққий қилдурмақта.
Photo: RFA

15-Июн күни "дуня уйғур қурултийи", "уйғур кишилик һоқуқ қурулуши" қатарлиқ уйғур тәшкилатлири, вә муһаҗирәттики уйғурлар иҗтимаий алақә мунбәрлиридә баянат елан қилиш вә башқа паалийәтләр арқилиқ, "уйғур ана тили күни" ни қутлуқлиди.

Дуня уйғур қурултийи 2015-йили 5-айниң 22-күни рәсмий баянат елан қилип, хитай һөкүмитиниң һәр хил чәклимә сиясәтлири сәвәбидин еғир хирисқа дуч келиватқан уйғур ана тилини қоғдаш үчүн, һәр йили 15-июн күнини "хәлқара уйғур ана тили күни" дәп хатириләшни қарар қилғаниди.

Дуня уйғур қурултийи бу йил 15-июн күни елан қилған баянатидиму хитай һөкүмити тәрипидин йоқитилиш обйектиға айланған уйғур ана тилини қоғдашни тәкитлиди.

Уйғур ана тили йеқинқи 20 йилдин буян хитай һөкүмити йолға қойған һәр хил чәклимиләр сәвәбидин, еғир хирисқа дуч кәлгәниди. Хитай һөкүмити 1990-йилларниң ахири, дәсләп хитай өлкә шәһәрлиридә "шинҗаң синиплири" ни қуруш, 2000-йилларниң бешида уйғур диярида "қош тиллиқ синиплар" ни тәсис қилиш арқилиқ, уйғур әвладлирини хитай тилида тәрбийәләшни йолға қойди. Һалбуки 2016-йили 9-айға кәлгәндә уйғур аптоном районлуқ маарип назарити уқтуруш чиқирип, уйғур районидики, йәсли, башланғуч вә оттура мәктәпләрдә "дөләт тили оқутуши" намида хитай тили оқутушини омумйүзлүк йолға қойған иди.

Мана шундақ әһвалда һәрқайси әлләрдики уйғур тәшкилатлириниң йетәклишидә муһаҗирәттики уйғурларниң ана тилини қоғдаш һәрикити башланди. Дәсләпки мәзгилләрдә һәрқайси дөләтләрдә тарқилип олтурақлашқан уйғурлар пәрзәнтлиригә аилидә уйғур ана тилини өгитишни бала тәрбийәсидики муһим нуқтиларниң бири қилди. Кейинки мәзгилләрдә болса уйғурлар нисбәтән көп олтурақлашқан дөләтләрдә уйғур ана тил мәктәплирини тәсис қилиш, уйғур ана тили маарипини тәрәққий қилдуруш арқилиқ уйғур миллий кимликини сақлап қелиш тәшәббуси барғанчә күчәйди.

Уйғур ана тили маарипи тәшәббусчилиридин, америкидики аләм қатниши идарисиниң инженери, доктор әркин сидиқ әпәнди 2000-йиллардин башлапла чәтәлләрдә ана тили маарипини йолға қоюшни тәшәббус қилип көплигән мақалиләрни елан қилип келиватқан уйғур паалийәтчилириниң бири.

Әркин сидиқ әпәнди радийомиз зияритини қобул қилип, нөвәттә уйғур тили дучар болуватқан хирислар, хитай немә үчүн уйғур диярида ана тилда маарипни чәклиди? уйғур тилини қоғдап қелиш үчүн чәтәлдики уйғурлар қандақ әмәлий хизмәтләрни немиләрни қилиши керәк? дегән мәсилиләр һәққидә өз көз қарашлирини оттуриға қойди.

Әркин сидиқ әпәнди алди билән муһаҗирәттики уйғурларниң ана тилни қоғдап қелиш үчүн қилишқа тегишлик хизмәтләр тоғрисида тохталди.

Әркин сидиқ әпәндиниң қаришичә, хитай һөкүмити тәрипидин йоқитиш обйектиға айланған "уйғур ана тили" ни қоғдап қелиш һәрикити нөвәттә, чәтәлләрдики уйғурларниң әвладлириға уйғур ана тили тәрбийәсини күчәйтиши арқилиқ елип бериливатқан болуп, бу уйғур миллий кимликини сақлап қелиштики әң муһим һалқиларниң бири икән.

Әркин сидиқ әпәнди йәнә униң тәшәббусида қурулған "уйғур проҗект фонди" ниң әмәлий хизмәтлири һәққидиму тохталди.

Униң билдүрүшичә, 2019-йили тәсис қилинған "уйғур проҗект фонди", йеқинқи бирқанчә йилдин буян "уйғур тор журнили", "уйғур тили өгиниш епи" тарқитиш вә "уйғур тили елипбәсини бирликкә кәлтүрүш" паалийити елип бериш қатарлиқ әмәлий хизмәтләрни қилмақта икән.

Әркин сидиқ әпәнди йәнә уйғурлар олтурақлашқан дөләтләрдә ана тил мәктипини омумлаштуруш, уйғурчә дәрслик китабларни түзүш, ата-аниларниң балилириға уйғурчә өгитишкә алаһидә әһмийәт бериши керәкликиниму тәкитлиди.

Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт