Уйғур ана тил мәктәплири дәрсханидин чиқип тор дунясида техиму рәңдар давам әтмәктә

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-06-16
Share
awstraliye-ana-til-longqa.jpg "тәңритағ ханим қизлар гурупписи" ана тил лоңқисини тутуп турған өсмүр. 2017-Йили 9-декабир, австралийә.
RFA/Abduweli

Нөвәттә явропа иттипақидики дөләтләр, америка, австралийә вә японийә қатарлиқ әлләрдиму уйғурлар барла җайларда асасән уйғур ана тил мәктәплирини қуруш омумлашқан. Уларниң ана тил дәрсликлири вә қоллиниливатқан методлири бара-бара бирликкә келиватқанлиқи мәлум. Гәрчә оттура асиядики қазақистанда уйғурларниң пәрзәнтлирини уйғур ан тилида тәрбийәләйдиған толуқ оттура мәктәпни түгәткүчә болған мунтизим, мукәммәл уйғур тиллиқ оқутуш шараити болсиму әмма башқа әлләрдә уйғурларниң қурған ана тил мәктәплири, шараитлар чәклимиси билән пәқәт һәптә ахирлиридики бир қанчә саәтлик курс типидики дәрсхана оқутуш арқилиқ давам қилип кәлмәктә.

Хәлқара уйғур ана тили байрими мунасивити билән муһаҗирәттики ана тил мәктәплири һәққидә елип барған зиярәтлиримиз давамида, гәрчә йеқинқи айлардин башлап, уйғур ана тил мәктәплириму, хитайдин таралған таҗсиман вируси юқуминиң алдини елиш сәвәблик тақилип қалған болсиму, муәллимләр нөвәттә тор вә телевизийә дәрсханилирини тәсис қилип, уйғур балиларға өтиливатқан ана тил дәрсликлирини давамлаштурушқа тиришмақтикән. Бу һәқтә америка вирҗинийә штатидики уйғур ана тили мәктипиниң мәсули сүрәйә ханим йүздин артуқ оқуғучиниң ана тил савати вә сәвийисини сақлап қелиш үчүн балиларға язлиқ тәтиллик тор дәрсханиси тәсис қилғанлиқини тонуштурди:

Шиветсийәдики уйғур зиялийси, уйғур ана тил мәктипиниң тәрбийәчиси зулһаят өткүр ханим дуняниң һәр қайси җайлиридики ана тил мәктәплири қоллиниливатқан оқутуш методлири вә һазирқи дәрсханини торға көчүрүш программилирини чүшәндүрүп өтти. Муһаҗирәттики уйғурларниң ана-тил дәрсликни қелиплаштурушниң әң тәхирсиз мәсилә икәнликини оттуриға қойди.

Интернет дунясиға көз йүгүртидиған болсақ нөвәттә уйғур балилириға муһаҗирәттики уйғурларниң "ана тил" намида нурғун мулаһизә торлири, мәхсус иҗтимаий алақә топлуқлири вә һәтта ана тил тор вә телевизийәсиму бар болуп, буларда уйғур балилириниң өз ана тили билән бирликтә уйғур тарихи, уйғур мәдәнийити, сәнити, әдәп-әхлақ вә турмуш адәтлиригичә кәң даиридә тәрбийәлиниш муһити һазирланған.

Ана тил телевизийәсини илгири шинҗаң телевизийәсидә балилар программисиға узун йил режиссор болған һазир канада яшаватқан рида аблимит әпәнди, муһаҗирәттики ана тил тәрбийәсини күчәйтиш йолида тәшәббускар зиялийлардин абдувәли аюп, әркин сидиқ вә бир қисим ана тил оқутқучилириниң тәшәббуси билән 2018-йили қурулғаниди. Рида әпәнди балилар өзлириниң риясәтчилики вә қатнишиши билән программилири барғанчә рәңдар тәрәққий қилип, ана тил мәктәп оқуғучилириниң яқтуридиған программиси болупла қалмай, униң йәнә дуняниң һәр қайси җайидики уйғур балилирини бир-биригә учраштуруш ролини ойнаватқанлиқини билдүрди.

Ана тил мәктәплири торда елип бериватқан түрлүк тор дәрсхана паалийәтлири, китаб оқуш вә достлуқ паалийәтлиридин башқа муһаҗирәттики уйғур җамаити вә тәшкилатларму мәхсус балиларниң ана тил тәрбийәсини күчәйтишкә әһмийәт бәрмәктә. Һазирниң өзидә, дуня уйғур аяллар бирликиниң уйғур балилириниң ана тилини раваҗландуруш вә уйғур мәдәнийәт сәнитини сақлап қелиш мәқситидә бу йил апрелда башлиған "үмид чолпини" намлиқ мусабиқиси давам қилмақта. Һазирғичә бу мусабиқигә қатнишиш үчүн дуняниң һәр қайси җайлиридин 200 дин артуқ уйғур балиси өзлириниң һәр түрлүк маһарәтлирини көрсәткән видийолирини әвәткән. Рисаләт ханим пат йеқинда буниң нәтиҗисини елан қилидиғанлиқини ейтиш билән тәң мәзкур мусабиқини уюштуруштики көзлигән мәқсәтлириниң бири, пәқәт оттура асиядила сақлинип қалған уйғур тили маарипи тәҗрибисини дуняниң башқа җайлирида муһаҗирәттә яшаватқан уйғурлар билән ортақлишишқа сәһнә яритип бериш икәнликини әскәртти.

Америка вирҗинийә ана тил мәктипиниң мәсули сүрәйә ханим уйғур тили вә мәдәнийитини сақлап қелиш чәтәлләрдики һәр бир уйғурниң ортақ мәсулийитигә айланғанлиқини, әмма уйғур ана тилни қоғдаш вә омумлаштуруш үчүн ана тил мәктәплирила купайә қилмайдиғанлиқини билдүрди. Сүрәйә ханимниң қаришичә муһаҗирәттики уйғурлар, хитай сиясити түпәйли тил вә мәдәнийәт һәр җәһәттин учраватқан бузғунчилиқларға қарши, қутқузуш тәдбирлирини изчил елип берилиши үчүн мәхсус уйғур ана тил маарип фонди қуруп чиқишқа еһтияҗлиқ икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт