Анализчилар: «‹шинҗаң ақ ташлиқ китаби' ни өгиниш долқуни ‹ню-йорк вақит гезити' ашкарилиған мәхпий һөҗҗәтләр сәвәбидин болди»

Мухбиримиз меһрибан
2019-11-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай һөкүмити елан қилған «ақ ташлиқ китаб» мухбирларға тарқитиливатқан көрүнүш. 2019-Йили 24-июл, бейҗиң.
Хитай һөкүмити елан қилған «ақ ташлиқ китаб» мухбирларға тарқитиливатқан көрүнүш. 2019-Йили 24-июл, бейҗиң.
AP

17-Ноябирдин башлап уйғур аптоном райони даирисидә һәр дәриҗилик һөкүмәт кадирлири арисида йәнә бир қетимлиқ сиясий өгиниш долқуни қозғалған.

«Шинҗаң гезити», «тәңритағ тори», «җуңго хәвәрләр тори», «хәлқ гезити» қатарлиқ хитай һөкүмәт таратқулири 18-ноябирдин 21-ноябирғичә бу һәқтә бир қатар мақалә вә хәвәрләрни елан қилған. Бу хәвәрлиридин мәлум болушичә, бу қетимлиқ сиясий өгиниш долқунида йеқинда бейҗиңда ечилған хитай компартийәси 19-қурултийиниң 4-омумий йиғининиң роһини өгиништин башқа йәнә 2018-йилдин башлап елан қилинған бир йүрүш «шинҗаң ақ ташлиқ китаб» лирини өгиниш долқуни қанат яйған. Бу долқун әдлийә вә қанун органлиридики хизмәтчиләрни мәркәз қилған һалда елип берилған.

18-Ноябир уйғур аптоном районлуқ парткомниң даимий һәйити, аптоном районлуқ сиясий-қанун комитетиниң секретари ваң җүнҗең қанун саһәсидикиләргә сәпәрвәрлик йиғини ачқан. У сөзидә «пүткүл аптоном райондики сиясий-қанун саһәсидики кадирлар партийә мәркизи комитети вә рәис ши җиңпиң билән сиясий идийәдә бирдәкликни сақлап, әмәлий һәрикити билән бир йүрүш ‹ақ ташлиқ китаблар' ниң роһини әмәлийләштүрүш керәк,» дегән.

Әйни вақитниң өзидә йәнә уйғур аптоном районлуқ хәлқ қурултийи даимий комитетиму сиясий өгиниш сәпәрвәрлик йиғини ачқан. «Теңритағ» ториниң 21-ноябирдики хәвиридин мәлум болушичә, 11-айниң 18-күнидин 19-күнигичә, аптоном районлуқ хәлқ қурултийи даимий комитети тунҗи қетим пүтүн уйғур дияридики һәр дәриҗилик хәлқ қурултийи даимий комитетлириниң баш катиплири, ишхана мудирлирини тәрбийәләш курси өткүзгән. Мәзкур курста «кадирларниң асаслиқ вәзиписи ши җинпиңниң йеңи дәвр җуңгочә сотсиялизм идийәсини чоңқур өгинип, изчиллаштуруп, йеңи дәврдики партийәниң шинҗаңни идарә қилиш тәдбирини өгиниш изчиллаштуруш, диққәтни иҗтимаий муқимлиқ вә әбәдий әминлик баш нишаниға мәркәзләштүрүш» вә бу хил өгинишни пүткүл аптоном район даирисидә қанат яйдуруш тәләп қилинған.

Мәлум болушичә, бу қетимқи сиясий өгиниш долқунида өгиниш тәләп қилинған бир йүрүш «шинҗаң ақ ташлиқ китаб» лири, 2018-йилдин 2019-йилғичә хитай дөләт ишлири кабинетиниң ахбарат ишханиси тәрипидин елан қилинған хитай мәркизи һөкүмитиниң уйғур сиясити ақланған материяллар икән.

Улар хитай дөләт ишлири кабинетиниң ахбарат ишханиси тәрипидин 2018-йили 15-ноябир күни елан қилинған «шинҗаңдики мәдәнийәтләрниң қоғдилиши вә тәрәққияти ақ ташлиқ китаби», 2019-йили 18-март күни елан қилинған «шинҗаңниң террорлуққа қарши туруш, радикаллиқни түгитиш вә кишилик һоқуққа капаләтлик қилиш ақ ташлиқ китаби», 2019-йили 21‏-июл күни елан қилинған «шинҗаңға даир бир қанчә тарихи мәсилә» вә 2019-йили 16-авғуст күни елан қилинған «шинҗаңдики кәспий техника маарипи тәрбийәләш хизмити ақ ташлиқ» қатарлиқларни өз ичигә алидикән.

Уйғур диярида бу қетимқи сиясий өгиниш долқуни 16-ноябир «ню-йорк вақит гезити» дә ашкариланған уйғур районидики лагерларға аит 403 бәтлик мәхпий һөҗҗәтләр елан қилинип, хәлқарада хитай рәиси ши җинпиңниң уйғурларниң милләт бойичә лагерларға қамилиштәк паҗиәсидә баш пиланлиғучи икәнлики муназирә темиси болуватқан, хитай һөкүмәт даирилири мәхпий һөҗҗәтләрниң ашкарилинишиға қарита наразилиқ баянатлири елан қиливатқан бир мәзгилгә тоғра келиши вәзийәт анализчилириниң диққитини қозғиди.

Америкидики «уйғур кишилик һоқуқ қурулуши» ниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханим вә америка аләм қатниши идарисиниң инженери, доктор әркин сидиқ әпәндиләр радийомиз зияритини қобул қилип, бу һәқтики қарашлирини оттуриға қойди.

«Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши» ниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханимниң қаришичә, 16-ноябир «ню-йорк вақит гезити» дә ашкариланған уйғур районидики лагерларға аит 403 бәтлик мәхпий һөҗҗәтләр елан қилинғандин кейинла хитай һөкүмәт даирилириниң уйғур аптоном райони даирисидә сиясий-қанун саһәсидики кадирларни мәркәз қилип, илгири елан қилинип болған бир йүрүш «шинҗаң ақ ташлиқ китаб» лирини қайтидин өгиниш долқуни қозғиши даириләрниң район вәзийитидин қаттиқ әнсириши сәвәбидин болған дейишкә болидикән.

Доктор әркин сидиқ «шинҗаң ақ ташлиқ китаблири» ниң әслидинла хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситини ақлаш үчүн елан қилинған материяллар икәнликини тәкитлиди. Бу қетим хитайниң сиясий-қанун саһәсидила қәп қалған уйғур кадирлирини бу китабларни қайтидин өгинишкә сәпәрвәрлик қилиши хитай һөкүмитиниң райондики сиясий муқимлиқтин қаттиқ әнсирәватқанлиқини бир ипадиси икән.

Даириләр елан қилинған аталмиш «шинҗаң ақ ташлиқ китаблири» да уйғур аптоном районида йүргүзүлгән сиясәтләрниң «районниң муқим тинч вәзийитини сақлаш үчүн елип берилған зөрүр тәдбирләр икәнлики әскәртилгән болуп, доктор әркин сидиқ әпәнди даириләрниң бу қетим қайтидин ақ ташлиқ китаплардики мәзмунларни кадирларниң өгинишигә мәҗбурий теңишиниң әмәлийәттә хитай һөкүмәт даирилири күткән үнүмни бәрмәйдиғанлиқини тәкитлиди.

Америка ташқи ишлар министирлиқиниң илгири сүрүшичә, нөвәттә 800 миңдин 2 милйонғичә уйғур хитай һөкүмити «кәспий тәрбийәләш мәркәзлири» дәп тәрипләватқан йиғивелиш лагерлирида тутуп турулмақта икән. Америка ташқи ишлар министирлиқиниң әмәлдарлири илгири бу лагерларниң террорлуқ билән һечқандақ алақиси йоқлуқи, униң уйғур миллий кимликигә қаритилғанлиқини илгири сүргән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт