Ақсу игәрчидә лагерда өлгән 14 нәпәр мәһбусниң өй вә терилғу йәрлири ким ашти қилип сетиветилгән

Вашингтондин мухбиримиз шөһрәт һошур тәйярлиди
2024.03.06
“шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” немә дәйду? (1) “коммунизм қурбанлири хатирә фонди” рәтләп чиққан “сақчи һөҗҗәтлири” дә бу сүрәтни уйғур районидики җаза лагерлирида елип берилған маневир болуши мумкинликини илгири сүргән.
kommunizm qurbanliri xatire fondi

Йеқинда абдушүкүр абдуләзиз исимлик фәйсбок қолланғучиниң тор бетидә хәвәр қилинишичә, уйғур елиниң һәрқайси җайлирида бир қисим терилғу йәрләр хитай көчмәнлири тәрипидин базарға селинған. Мухбиримизниң бу йип учиға асасән елип барған ениқлашлири давамида, ақсуниң игәрчи йезисида, “терилғу йәрлиридин пайдилиништа қийниливатқан” 52 аилиниң йәрлириниң даириләр тәрипидин тартивелинип базарға селинғанлиқи вә бу тартивелинған йәрләрниң бир қисминиң лагер вә түрмиләрдә җан үзгән 14 кишигә мәнсуп икәнлики ашкариланди. Төвәндә мухбиримиз шөһрәт һошурниң бу һәқтә тәйярлиған пирограммиси диққитиңларда болиду.

2017-Йили лагерлар қурулуш билән башланған чоң тутқунда, бирқанчә милйон кишиниң аилиси парчилиниш билән бирликтә, уйғур җәмийитидә базарларда дуканлар тақилиш, кочиларда адәмләр шалаңлаш, аммиви паалийәт сорунлири чөлдәрәш қатарлиқ, тутқунниң йүзләрчә ян тәсири оттуриға чиққаниди. Хитай даирилири бу вәзийәтни “кәспий тәрбийәләш” ни пүттүргәнләрниң хизмәткә толуқ орунлишип болуши вә иштин бикар болмаслиқи қатарлиқ һәҗвий җаваблар билән изаһлап вә пәрдазлап кәлгәниди. Иҗтимаий таратқулардики бәзи учурлар чоң тутқунниң йәнә бир қисим паҗиәлик ян ақивәтлирини ашкарилап бәрмәктә. Фәйсбок қолланғучилиридин абдушүкүр абдуләзизниң тор бетидә хәвәр қилинишичә, йеқинқи айлардин бери уйғур елидики хитай көчмәнлири йәр сетиш еланлирини арқа-арқидин базарға салмақта. Бу еланниң бәзилиридә бағ-варанлар, бәзилиридә кәңри кәткән терилғу йәрләр базарға селинған. Төвәндики еланда маралбешидин өткәндә мәкиткә йеқин җайда 10 миң йәрниң иҗаригә берилидиғанлиқи тилға елинған. Бу еланларниң биридә мәлум бир бағниң 15-20 йиллиқ ишлитилиш тарихиға игә икәнлики қәйт қилинған болуп, буниңдин бу йәрләрниң әслидә йәрлик аһалиләр бина қилған бағлар икәнлики мәлум болмақта. Абдушүкүр абдуезиз дойиндин көчүрүп елинған бу син учурлириға язған изаһат сөзлиридә, базарға селиниватқан бу йәрләрниң уйғур елида түрмә вә лагерларда җан үзгән мәһбусларниң йери болуш еһтималлиқи илгири сүрүлгән.

 Биз бу һәқтики телефон зиярәтлиримиз давамида, нөвәттә хитай көчмәнлири базарға селиватқан бу өй вә йәрләрниң әсли игилири вә базарға селиниш сәвәби һәққидә мәлумат соридуқ. Бәзи хадимлар әһвалдин хәвәрсизликини ейтса, бәзилири бундақ әһвалниң мәвҗутлуқини инкар қилмиди. Телефонимизни қобул қилған ақсу шәһириниң игәрчи йезисидики бир сақчи хадими, бу йезида 52 аилигә мәнсуп 142 мо йәрниң “ким ашти” қилип сетилиш үчүн базарға чиқирилғанлиқини ашкарилиди. Униң дейишичә бу аилиләр терилғу йәрлиридин яхши пайдилиналмайватқанлар болуп, даириләр бу йәрләрни сетип, мәзкур аилиләргә мо бешиға 28 миң йүәндин пул бәргән. Униң йәнә дейишичә, игисиз йәрләрни йиғивелиш иши, 2019-йили, йәни лагер тутқунидин икки йил кейин башланған. Йиғивелинған өй вә йәрләр асасән хитай көчмәнлири тәрипидин сетивелинған. Мәзкур хадимниң йәнә әскәртишичә, әйни чағда 28 миң йүәндин сетивелинған бу йәрләр, нөвәттики ким ашти базирида 700 миң йүән билән 1милйон 200 миң йүән арисида сетилмақта. Мәзкур сақчи хадими, һөкүмәтниң “йәр дөләтниң туруқлуқ, аһалиләргә бу сетилған йәрләрдин пул айрип бериватқан” лиқи вә “мәркәзниң сияситиниң яхши” икәнликини тәкитлигән болсиму, бу сетиветилгән 142 мо йәрниң бир қисминиң лагер вә түрмиләрдә җан үзгән 14 кишигә аит икәнликини, қалған йәрләрниңму лагер сәвәблик әмгәк күчлиридин айрилип қалған йәрлик аһалиләргә мәнсуп икәнликини йошуралмиди.

Өткән йили ақсу вилайәтлик хәлқ ишлар идарисигә аит болған бир һөҗҗәтлик материялда уйғур җәмийитидә аҗришиш нисбитиниң уштумтут вә пәвқуладдә көпәйгәнлики, буниңға көп санда аилиләрдә әрләрниң узун муддәтлик кесилип кәткәнликиниң сәвәб болғанлиқи тилға елинғаниди. Радийомизниң кучадин игилигән бир хәвиридиму, чоң тутқундин кейин, банкилар аһалиләргә тарқатқан қәрзини йиғивелишқа амалсиз қалғанлиқи, әмма қәрзниң өсүм вә җаза билән бирликтә тутқунларниң бойниға артилип меңиватқанлиқи мәлум болғаниди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.