Istanbuldiki xitay konsulxanisi aldida barin qirghinchiliqi xatirilendi

Istanbuldin ixtiyariy muxbirimiz arslan teyyarlidi
2024.04.08
barin-inqilabi-istanbul-1 Barin qirghinchiliqining 34 yilliqni xatirilesh munasiwiti bilen istanbuldiki xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2024-Yili 5-aprél, türkiye.
RFA/Arslan

5-Aprél küni xitay da'irilirining Uyghur élining aqtu nahiyesining barin yézisida élip barghan basturushining 34 yilliqi munasiwiti bilen istanbuldiki Uyghurlar xitay konsulxanisi aldida namayish élip bardi.

Namayish jeryanida qollirida ay yultuzluq kök bayraq kötürgen namayishchilar birdek, “Ishghalchi qizil xitay sherqiy türkistandin chiqip ket!”, “Shinjang emes sherqiy türkistan”, “Heq-hoquq adalet, sherqiy türkistan'gha höriyet” dégen'ge oxshash sho'arlar towlidi.

Xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatliri birliki teripidin uyushturulghan bu namayishqa istanbulda yashawatqan Uyghurlardin er-ayal bolup köp sanda kishi qatnashti.

Barin qirghinchiliqining 34 yilliqni xatirilesh munasiwiti bilen istanbuldiki xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2024-Yili 5-aprél, türkiye.
Barin qirghinchiliqining 34 yilliqni xatirilesh munasiwiti bilen istanbuldiki xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2024-Yili 5-aprél, türkiye.
RFA/Arslan

Namayish jeryanida axbarat élan qilish yighini ötküzüldi, axbarat élan qilish yighinida xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatliri birlikining re'isi hidayetullah oghuzxan bayanatni oqup ötti.

U bu pa'aliyetning meqsiti toghrisida toxtilip mundaq dédi: “Bügün bu yerde ishghalchi xitay teripidin sherqiy türkistanning barin yézisida élip bérilghan qirghinchiliqning 34 yilliqi munasiwiti we oxshash waqitta ramizan éyida ishghalchi xitay hakimiyitining sherqiy türkistan musulmanlirining roza tutushni chekligenliki sewebidin roza tutushtin mehrum qilghan siyasitige qarshi naraziliq bildürüsh üchün, barin qetli'amini onutmaymiz, roza tutushtin waz kechmeymiz, dégen sho'ar astida bu yerge jem bolduq”.

Hidayetullah oghuzxan 1990-yili 4-ayning 5-küni yüz bergen barindiki naraziliq we qarshiliq heriketliri hem xitay qoralliq küchlirining élip barghan qirghinchiliqi toghrisida toxtilip ötti.

Barin qirghinchiliqining 34 yilliqni xatirilesh munasiwiti bilen istanbuldiki xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2024-Yili 5-aprél, türkiye.

Hidayetullah oghuzxan bayanatta yene xitayning Uyghurlarning islami ibadet qilishni cheklewatqanliqini tenqid qilip mundaq dédi: “Nechche yildin buyan sherqiy türkistanda islam dinigha we Uyghurlarning medeniyet, örp-adetlirige qarshi jeng élan qilghan xitay hakimiyitining basturush siyasiti ramizan éyida téximu chékidin ashti, ramizan bashlinishtin ilgiri, xitay mustemlikichilik siyasitini ijra qilidighan idare-organlarda kimning roza tutqan we kimning tutmighanliqini nazaret qildi, kishilerning bir yerge yighilishini, dini ibadet qilishni cheklidi, mektep we idare-organlarda Uyghurlarni chüsh waqitliri tamaq yéyishke mejburlidi, meschitlerde terawih namizi oqush we du'a qilish men'i qilindi. Xitay da'iriliri iptar tamiqi tarqitish, roza tutush, qur'an oqush we oqutush dégen'ge oxshash diniy étiqad bilen shughullinish we diniy belgilerni ishlitishni jinayet dep qarap nurghun kishilerni türme we lagérlargha qamidi”.

Barin qirghinchiliqining 34 yilliqni xatirilesh munasiwiti bilen istanbuldiki xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2024-Yili 5-aprél, türkiye.

Axbarat élan qilish yighinida söz qilghan sherqiy türkistan ölimalar birlikining re'isi doktor alimjan bughda, buningdin 34 yil ilgiri barin shéhitliri özlirining heq-hoquqlirini, dini eqidisi, milliy medeniyitini qoghdash meqsitide xitay kommunist hakimiyitige qarshi turup, eziz janlirini pida qilghanliqi, mana bügün ularni xatirilesh üchün jem bolghanliqini bildürdi.

U sözide yene xitayning Uyghurlar mesiliside xelq'ara jem'iyetni aldash üchün yalghan teshwiqatini kücheytkenlikini, buning üchün muhajirettiki sherqiy türkistan xelqining dewada mustehkem turushi kéreklikini tekitlidi.

Biz bu munasiwet bilen namayishqa qatnashqan Uyghur pa'aliyetchi sidiq qasimning pikir qarashlirini alduq. U barin inqilabida hayatidin ayrilghan, türmilerge tashlan'ghan Uyghurlar toghrisida köz-qarashlirini ipadilidi.

Biz yene bu heqte pikir-qarashlirini élish üchün barin yézisidin istanbulgha kélip olturaqlashqan abduqeyyum isimlik Uyghur yash bilen söhbet élip barduq. U özining eyni waqitta kichik bolsimu weqe yüz bergen mehellige yéqin jaydiki öyide olturup pütün kéche boyiche oq awazlirini anglighanliqini, köpligen xitay eskerlirining kelgenlikini, hetta tik uchar ayropilanlar bilen kélip u rayon'gha chüshkenlikini we qattiq jeng bolup ketkenlikini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.