Uyghur pa'aliyetchiliri washin'gtonda barin inqilabining 34 yilliqini xatirilidi

Washin'gtondin muxbirimiz shehrizad teyyarlidi
2024.04.08
ilshat-hesen-barin-inqilabi Barin inqilabining 34-yilliq xatirisi munasiwiti bilen washin'gtondiki xitay elchixanisining aldida ötküzülgen namayishta d u q ijra'iye komitétining mu'awin re'isi ilshat hesen ependi nutuq sözlimekte. 2024-Yili 5-aprél.
RFA/Shehrizad

Muhajirettiki Uyghurlar her yili 5-aprél küni “Barin inqilabi” ni her xil shekillerde alahide xatirilep kelmekte. Bu yilmu barin inqilabining 34-yilliq xatirisi munasiwiti bilen amérikida yashawatqan Uyghur jama'iti, dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur herikiti teshkilati, Uyghur akadémiyesi qatarliq teshkilatlarning orunlashturushida, 5-aprél küni chüshtin kéyin washin'gtondiki xitay elchixanisining aldida namayish ötküzüldi.

Xitay elchixanisining udulida lepildep turghan nechche onlighan ay-yultuzluq kök bayraqlar bilen Uyghur pa'aliyetchilerning qolliridiki “Irqiy qirghinchiliqni toxtat” dégen xet yézilghan taxtaylar alahide közge chéliqatti.

Barin inqilabining 34-yilliq xatirisi munasiwiti bilen washin'gtondiki xitay elchixanisining aldida ötküzülgen namayishta washin'gton shehiridiki “Uyghur tetqiqat merkizi” ning diréktori abdulhakim idris ependi nutuq sözlimekte. 2024-Yili 5-aprél.
Barin inqilabining 34-yilliq xatirisi munasiwiti bilen washin'gtondiki xitay elchixanisining aldida ötküzülgen namayishta washin'gton shehiridiki “Uyghur tetqiqat merkizi” ning diréktori abdulhakim idris ependi nutuq sözlimekte. 2024-Yili 5-aprél.
RFA/Shehrizad

Namayish jeryanida dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mu'awin re'isi ilshat hesen ependi, washin'gton shehiridiki “Uyghur tetqiqat merkizi” ning diréktori abdulhakim idris ependi we “Uyghur kishilik hoquq qurulushi” ning tetqiqatchisi zubeyre shemsidin xanim qatarliqlar ayrim-ayrim nutuq sözlep, namayish ishtirakchilirigha we muxbirlargha barin inqilabining kélip chiqish sewebliri we uning basturulush jeryani toghrisida melumat bergen. Namayish yene Uyghur pa'aliyetchilirining in'glizche we Uyghur tillirida “Uyghurlargha erkinlik”, “Xitay sherqiy türkistandin chiqip ket”, “Irqiy qirghinchiliqni toxtat” dégendek sho'arliri bilen iptar waqti bolghuche dawamlashti. Namayishchilar Uyghur ta'amliri bilen éghiz achti we iptardin kéyin birlikte namaz oqup barin qirghinchiliqida shéhit bolghanlarning rohigha atap du'a qildi.

Ilshat hesen ependi radiyomizgha söz qilip, barin qirghinchiliqini xatirileshning ehmiyiti we mushuninggha oxshash weqeliklerning nöwette yüz bériwatqan Uyghur qirghinchiliqning bir parchisi ikenlikini tekitlidi. U yene muhajirettiki Uyghurlarning bu künlerni we shéhitlarni untup qalmasliqini, shundaqla ularning rohidin ülge élip we ularni xatirilesh arqiliq medet tépip xitaygha bolghan naraziliqingizni bildürüshni, uningdin sirt hazirqi Uyghur milliy qirghinchiliqni xelq'aralashturush we qurban bolghanlar, türmilerge tashlan'ghanlar üchün heqqaniyet telep qilish kéreklikini eskertip ötti.

Barin inqilabining 34-yilliq xatirisi munasiwiti bilen washin'gtondiki xitay elchixanisining aldida ötküzülgen namayishta “Uyghur kishilik hoquq qurulushi” ning tetqiqatchisi zubeyre shemsidin xanim nutuq sözlimekte. 2024-Yili 5-aprél.
Barin inqilabining 34-yilliq xatirisi munasiwiti bilen washin'gtondiki xitay elchixanisining aldida ötküzülgen namayishta “Uyghur kishilik hoquq qurulushi” ning tetqiqatchisi zubeyre shemsidin xanim nutuq sözlimekte. 2024-Yili 5-aprél.
RFA/Shehrizad

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependi, barin inqilabining 34-yilliq xatirisi munasiwiti bilen ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi:

“Bügün, xitay hökümiti sherqiy türkistanda Uyghurlargha we bashqa milletlerge nisbeten irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqan bolsa, bu yéqinqi bir hadise emes. Bu buningdin 34 yil ilgirimu, barinda Uyghur xelqi, barin déhqanliri xitay hökümitidin özining heq-hoquqlirini telep qilip, diniy étiqad erkinliki telep qilip, pilanliq tughutqa we boluwatqan tengsizlikke qarshi turup, xitay hökümitige teleplerni otturigha qoyup naraziliq namayish heriketlirini élip barghan. Xitay hökümiti bu heriketni qanliq shekilde basturghan. Xitay yalghuz bu namayishlargha, bu pa'aliyetke, bu qarshiliq heriketlirige qatnashqanlarnila emes, shu yézidiki balilar, ayallarnimu qirip tashlighan. Uningdin kéyin 1997 yili ghulja weqesi yüz berdi. Bu zimistan qishta özining diniy étiqad erkinlikini telep qilghan yashlarni, ayallarni xitay hökümiti qanliq basturdi, minglighan insanlirimizni zindanlargha solap qoydi, ular iz-déreksiz yoqilip ketti. Uningdin kéyin 2009-yili ürümchi qirghinchiliqi yüzberdi, bu qirghinchiliqtimu adalet telep qilghan insanlirimizni qanliq shekilde basturup, minglarche insan öltürüldi we on minglarche insan iz déreksiz yoqap ketti. Barin inqilabi buningdin 34 yil ilgiri, kéyinki waqitlarda yüz bergen ghulja inqilabi, ürümchi inqilabi we bashqa bu tinchliq shekilde élip barghan heriketlerge oxshash Uyghur xelqining heq hoquqlirini telep qilghan bir inqilab bolsimu, emma xitay hökümiti héch qachan Uyghur xelqining awazigha qulaq bermidi. Xitay hökümiti héch qachan gunahsiz insanlarning adalet telep qilghan awazini anglighini yoq, belki qoralliq küch ishlitip, shiddet bilen pütün bu qarshiliq heriketlerni basturup keldi. Mana bügün nechche milyon insanlirimizni jaza lagérlirigha qamash, mejburiy emgekke sélishtek 21-esirde dunyada insaniyet qobul qilalmaydighan bir irqiy qirghinchiliqni dawamlashturuwatidu. Barin inqilabi mushu dawamlishiwatqan qirghinchiliqning bir bashlan'ghuchi idi”.

Washin'gtondiki xitay elchixanisining aldida uyushturulghan mezkur namayishtin sirt yene oxshash bir waqitta amérika Uyghur birleshmisi 5-aprél küni iptarliq pa'aliyet ötküzüp, barin weqeside qurban bolghanlarning rohigha du'a-tilawet qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.