Xitayning BBC gha qarshi hujumliri we buninggha qarita inkaslar

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-02-08
Share
Xitayning BBC gha qarshi hujumliri we buninggha qarita inkaslar Lop nahiyesidiki 4-yighiwélish lagéridiki tutqunlar siyasiy öginishte. 2017-Yili mart, xoten.
Photo: RFA

Xitay BBC ning jaza lagérliridiki Uyghur ayallirigha yürgüzülgen jinsiy tajawuzchiliqqa a'it doklatini dawamliq eyiblimekte.

3-Féwral dunyadiki nopuzluq axbarat wastiliridin biri bolghan en'giliyening BBC qanili jaza lagérliridiki Uyghur ayallirigha yürgüzüliwatqan sistémiliq qiyin-qistaq we jinsiy xorlashlargha da'ir bir doklat élan qilip, dunyani lerzige salghan hem xitayni qattiq bi'aram qilghan idi. Xitay tashqiy ishlar ministérliqi 4-féwraldin bashlap axbarat élan qilish yighinlirida bu doklatni izchil ret qilipla qalmay shinxu'a agéntliqi, "Yershari waqti géziti" qatarliq xitay kompartiyesining zuwani bolghan axbarat wastilirida BBC ni eyibleshni izchil dawamlashturup kelgen idi. "Xitay kündilik géziti" mu yeksenbe küni bu heqte uzun maqale élan qilip BBC ni yalghanchigha chiqardi.

7-Féwral "Xitay kündilik géziti" da élan qilin'ghan "BBC Ning shinjang toghrisidiki yalghan doklati: biz sizge heqiqetni dep bireyli" namliq maqalida xitay terep yalghuz BBC ning jaza lagérliridiki Uyghur ayallirigha yürgüzüliwatqan sistémiliq qiyin-qistaq we jinsiy xorlashlargha da'ir doklatini inkar qilipla qalmay, BBC ning Uyghurlar toghrisida 2014-yilidin buyan élan qilip kelgen birqisim doklat we xewerlirinimu qoshup biraqla inkar qilghan we eyipligen.

Üstige xitayche, astigha in'gilizche terjimisi bérilgen bu maqale mundaq jümle bilen bashlinidu: "BBC Uzun yillardin buyan yaman gherez bilen xitay kommunistik partiyesini we xitay hökümitini qarilap hujum qilip keldi, köp qétim héchqandaq emeliy pakitliri bolmighan yalghan xewerlerni tarqitip axbaratchiliqning obiyéktip bolush, biterep bolush we adil bolushtek meydanidin chetnep ketti."

Maqalida tunji bolup BBC 2014-yili 2-iyul élan qilghan "Xitay shinjang hökümet xadimlirining roza tutushini chekleydu" namliq doklatni eyiblep mundaq deydu: "Doklatta shinjangdiki köpligen hökümet organliri xizmetchi xadimlarning ramazan mezgilide roza tutushini we diniy pa'aliyetlerge qatnishishini chekleydu, déyilgen. Emeliyet bolsa mundaq: shinjangdiki her millet musulmanlirining özlirining diniy telimlirige, diniy qa'idilirige we örp-adetlirige bina'en meschitte yaki a'iliside roza tutush, diniy bayram qatarliq pa'aliyetlerni ötküzüshi tamamen ularning shexsiy arzusigha asasen élip bérilidu, ezeldin héchkimning dexli-terüzige uchrap baqqan emes hemde héchqandaq cheklimege duch kelgini yoq."

"Sherqiy türkistan ölimalar birliki" ning mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependi bu heqte toxtalghanda, xitayning yalghuz hökümet xadimliriningla emes, pütkül sherqiy türkistan xelqining étiqad we ibadet erkinlikini tamamen cheklep kéliwatqanliqini, xitayning din'gha baghlap sanaqsiz insanlarni jaza lagérlirigha qamighanliqini ilgiri sürdi.

"BBC Ning shinjang toghrisidiki yalghan doklati: biz sizge heqiqetni dep bireyli" namliq maqalida xitay yene 2019-yili BBC élan qilghan "Xitaydiki Uyghurlarning qayta terbiyelesh merkizidiki heqiqiy ehwali toghrisida izdinish" namliq doklatinimu inkar qilip, "1 Milyondin artuq insanning qayta terbiyelesh merkizige solan'ghini yalghan, atalmish 'qayta terbiyilesh merkizi' deydighan nersimu ezeldin mewjut emes, shinjang qanuniy asaslargha tayinip turup téxnika, ma'arip bilen terbiyelesh merkezlirini qurup, térorizimgha we ashqunluqqa qarshi turmaqta" dégenlerni bazargha salghan.

Maqalida BBC yene 2019-yili 4-iyul élan qilghan "Xitay musulmanliri: shinjangda mekteplerdin paydilinip, balilar ata-aniliridin ayrip tashlanmaqta" namliq doklatqa, 2019-yili 13-noyabir élan qilghan "Shinjangning paxtisi mejburiy emgek endishisini qozghidi" namliq doklatqa, 2020-yili 29-iyun élan qilghan "Xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan mejburiy tughut cheklesh siyasiti Uyghurlar nopusining zor derijide töwenlishini keltürüp chiqardi" namliq doklatqa, eng axirida bolsa 2021-yili 3-féwral élan qilin'ghan "Ularning meqsiti herbir insanni yoqitish, Uyghur tutqunliri özlirining sistémiliq jinsiy tajawuzgha uchrighanliqini bayan qildi" namliq doklatqa qarshi hjum qozghighan.

BBC Ning "Ularning meqsiti herbir insanni yoqitish, Uyghur tutqunliri özlirining sistémiliq jinsiy tajawuzgha uchrighanliqini bayan qildi" namliq doklati heqqide toxtalghan en'giliyediki siyasiy aktiplardin biri, d u q en'giliye ishxanisining mudiri rehime xanim mezkur doklatning en'giliye we xelq'arada peyda qilghan tesiri heqqide qarashlirini otturigha qoyup, buning Uyghur dewasi üchünmu muhim bir pakitliq rolini oynaydighanliqini tilgha aldi hemde bu doklatning wujudqa chiqishi üchün özining belgilik derijide tirishchanliq körsetkenlikini eskertip ötti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet