Metbu'atlar b d t kishilik hoquq kéngishining inawitining tökülgenlikini ilgiri sürmekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022.10.07
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
simon-manley-Simon-Manley-engliye-bdt-elchisi.jpg En'gliyening b d t diki bash elchisi simon manléy(Simon Manley) ependi Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikini tekshürüshning zörürlüki tekitlimekte. 2022-Yili 6-öktebir, jenwe, shiwétsariye.
REUTERS

6-Öktebir küni b d t da élip bérilghan Uyghurlar toghrisidiki bilet tashlashning netijisi yawropada b d t gha qarita selbiy qarashlarning küchiyishige seweb bolghan. Gérmaniyening döletlik radiyo-téléwiziye qanili bolghan ARD ning 7-öktebir élan qilghan “Kishilik hoquq üchün bir qara kün” namliq xewiride bayan qilishiche, b d t diki awaz bérish netijisi élan qilin'ghandin kéyin, gérmaniye tashqiy ishlar ministérliki 6-öktebirni “Kishilik hoquq üchün bir qara kün” dep atighan. D u q re'isi dolqun eysa bu künni “Kishilik hoquq üchün bir apet” dégen.

Melum bolghinidek, b d t da 6-öktebir küni b d t kishilik hoquq kéngishining Uyghurlar heqqidiki doklatida bayan qilin'ghan wehshiyliklerge qarita musteqil tekshürüsh élip bérish-barmasliq we Uyghurlar mesilisini mexsus muzakire qilish toghrisida awaz bérish yighilishi ötküzülüp, 11 awazning waz kéchishi, 17 awazning qollishi, 19 awazning ret qilishi bilen ijabiy netije yaritilmighan idi.

“Kishilik hoquq üchün bir qara kün” namliq xewerde mundaq bayan qilidu: “B d t kishilik hoquq kéngishide xitayning Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan kishilik hoquq depsendichiliki toghrisida munazire élip bérish ret qilindi. Bu hal kishilik hoquq kéngishige bolghan ishenchini éghir derijide berbat qildi.”

Shiwétsariyening döletlik radiyo-téléwiziye qanili bolghan SRF ta 6-öktebir élan qilin'ghan “Xitay üchün utuq, gherb üchün shapilaq” namliq xewerde mundaq déyilgen: “Béyjing déplomatik neyrengliri arqiliq b d t doklatining bashqa bir aqiwet keltürüp chiqirishining aldini élishqa kapaletlik qilalidi. Emdi kishilik hoquq kéngishide bu heqte munazire bolmaydu. Bu eslide zulumgha uchrawatqan Uyghurlar üchün tunji qétimliq zor bir tarix bolup qalatti. B d t kishilik hoquq kéngishi bügün eng qarangghu bir dewirni bashtin köchürdi. Uning obrazi éghir derijide sundi”.

Xewerde yene mundaq déyilgen: “Xitayni kuba, éritiriye, qatar, ereb birleshme xelipiliki, wénisu'ila qatarliq mustebit döletler qollapla qalmay, yene hindonéziye, sénigal, nambiye qatarliq démokratik döletlermu qollidi. Hetta köp qisim musulman döletler özlirining Uyghur qérindashlirigha hésdashliq qilish tuyghusini ipadileshnimu xalimidi. Aqiwette, Uyghurlar mesilisini hel qilish gherb döletlirining zimmisidiki ishqa aylinip qaldi. Biraq gherb utuq qazinalmidi. Bu gherb elliri üchün bir shapilaqtur.”

Uyghurlar mesilisining bu qétim b d t da awazdin ötmeslikining muhajirettiki Uyghur milliy herikitige tesir körsitelmeydighanliqini eskertken d u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi, d u q ning b d t diki pa'aliyetlirining bundin kéyinmu oxshash dawam qilidighanliqini, belki téximu küchiyidighanliqini tilgha aldi. D u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependimu bu xususta qarashlirini ipade qilip ötti.

Gérmaniyede neshirdin chiqidighan “Zaman” géziti 6-öktebir élan qilghan “B d t kishilik hoquq kéngishi Uyghur munazirisini ret qildi” namliq xewerde awaz bérish netijisining gherb dunyasini ümidsizlendürgenlikini tilgha élip ötkendin kéyin, mundaq teswirleydu: “Amérikaning b d t diki bash elchisi mishél teylor özining twittér hisabida ‛kishilik hoquq kéngishi qurulghan 2006-yilidin buyan özining iqtidarsizliqidin bezi döletlerning (…) héchqandaq jazagha uchrimay kishilik hoquq depsendichiliki bilen shughullinalaydighanliqini nomussizlarche ispatlap berdi‚ dep yazdi.”

Gérmaniye neshirdin chiqidighan “Frankfurt mejmu'esi” géziti 6-öktebir élan qilghan “Xitay gherb bilen bolghan küreshte ghelibe qildi” namliq xewerde, “Gérmaniye dolqunliri” radiyosi 6-öktebir élan qilghan “B d t kishilik hoquq kéngishi shinjang toghruluq munazire élip bérishni ret qildi” namliq xewerde we “Axbnarat közniki” 7-öktebir élan qilghan “Irqiy qirghinchiliqni qoghdighuchilarning ghelibisi: xitay b d t ni Uyghurlar toghrisida munazirilishishtin tosup qaldi” namliq bayanatlarda b d t da tarixiy bir xataliq ötküzülgenliki, Uyghurlar mesilisining kishilik hoquq kéngishide qollashqa érishelmeslikining b d t ning yüzige sürtülgen öchmes bir qara dagh ikenliki ilgiri sürülgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.