47 Дөләт б д т да уйғурлар вә җаза лагерлири мәсилисини тәкрар оттуриға қойған

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022.06.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
dolqun-eysa-bdt-zumretay.jpg Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди вә қуралтай программа директори зумрәтай әркин ханимлар җәнвәдә йиғинда. 2022-Йили 14-июн.
RFA/Ekrem

Германийә ахбарат вастилиридики хәвәрләрдин мәлум болушичә, 14-июн җәнвәдә өткүзүлгән б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 50-нөвәтлик йиғинида 47 дөләт бирләшмә баянат елан қилип, хитайниң җаза лагерлири мәсилисини йәнә бир қетим оттуриға қойған. Баянатта 1 милйондин артуқ уйғурниң җаза лагерлириға қамилип, “қайта тәрбийә елиш” қа мәҗбурлиниватқанлиқи, уйғурларниң мәдәнийәт вә диний итиқадиниң чәклимиләргә учраватқанлиқи, пәрзәнтләрниң ата-анисидин мәҗбурий айриветилгәнлики вә тән җазасиға дучар болуватқанлиқи, тутқунларниң “йолвас орундуқ” қа олтурғузулуп қийниливатқанлиқи, ашкара болған мәхпий һөҗҗәтләрниң буниңға аит дәлил-испатларни йетәрлик дәриҗидә көрситип бәргәнлики қатарлиқ мәсилиләр тилға елинған.

Доклатта йәнә хитай һакимийитидин б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң алий комиссари мишел бачелет 5-айда хитай вә уйғур диярини зиярәт қилғанда униңға қоюлған чәклимиләр, у көрүшмәкчи болған кишиләр вә у барған яки бармақчи болған җайлар һәққидә мәлумат беришни тәләп қилған һәмдә мишел бачелеттин уйғурлар тоғрисида һазирланған, бирақ бүгүнгичә елан қилинмиған җаза лагерлириға даир доклатни дәрһал елан қилишни тәкитлигән.

Германийәниң б д т дики вәкили катерн ханим бу йиғинда қилған сөзидә уйғурлар учраватқан зулум һәққидә тохтилип, “биз хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини көрмәскә салалмаймиз вә буниңға сүкүт қилипму туралмаймиз, бәлки кишилик һоқуққа қилинған бу таҗавузчилиқларни очуқ оттуриға қойимиз,” дегән.

Хәвәрләрдә катерн ханимниң йоқуриқи сөзи билән германийә баш министери олаф шолизниң алдинқи күнлири қилған сөзидики ортақлиқ баян қилинған. Олаф шолиз, украина уруши һәққидә тохталғанда, хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики мәсилисиниму тилға елип, “биз шинҗаңда йүз бериватқан һадисиләрни көрмәскә салалмаймиз,” дегән җүмлини қолланған.

Хитайниң б д т дики вәкиллири 47 дөләтниң бу бирләшмә баянатиға наразилиқ билдүрүп, “бир қисим дөләтләр кишилик һоқуқни тутқа қиливелип, хитайниң ичкий ишлириға давамлиқ арилашмақта” дегән кона муқамини тәкрарлиған.

Җәнвәдә б д т ниң 50-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңиши йиғиниға қатнишиватқан д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу хусуста зияритимизни қобул қилғанда, б д т да уйғурлар тәрәптә турған дөләтләр саниниң бундин 3 йил илгирики 14 тин һалқип, бүгүн 47 гә йәткәнликиниң зор бир илгириләш болғанлиқини тилға алди. У сөзидә йәнә б д т дики бу күрәшниң кәскин давамлишиватқанлиқини, куба, пакистанға охшаш бир қисим дөләтләрниң хитайниң җинайәтлиригә чапан йепишни давамлаштуриватқанлиқини әскәртти. Д у қ иҗраийә комитетиниң муавин рәиси сәмәт абла әпәндиму бу һәқтә қарашлирини ипадә қилип өтти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт