Уйғурлар мәсилиси б д т да күчлүк сүркүлүш пәйда қилған, хитай американи "ирқий қирғинчилиқ" билән әйиблигән

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-09-28
Share
Уйғурлар мәсилиси б д т да күчлүк сүркүлүш пәйда қилған, хитай американи Б д т кишилик һоқуқ кеңиши омумий йиғини 76-қетимлиқ йиғинидин көрүнүш. 2021-Йили 23-сентәбир, ню-йорк.
REUTERS

Уйғурлар сәвәблик б д т да пәйда болған сүркүлүштә хитай вәкили американи "‹инсанийәткә қарши җинайәт' вә ‹ирқий қирғинчилиқ' өткүзди" дәп әйиблигән.

Җәнвәдә 13-сентәбир башланған б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 48-нөвәтлик омуми йиғини 8-өктәбиргә қәдәр давам қилатти. 27-Сентәбир күнигә кәлгәндә, уйғурлар мәсилиси сәвәблик б д т да америка башлиқ бирқисим ғәрб әллири билән хитай башлиқ бирқисим мустәбит дөләтләр арисида күчлүк сүркүлүш пәйда болған. Америка вә б д т да күзәткүчилик салаһийитигә еришкән бәзи кишилик һоқуқ тәшкилатлири хитайниң уйғурларға йүргүзиватқан вәһши сияситини вә хоңкоңдики демократик һәрикәтләрниң бастурулишини қаттиқ әйиблигән. Хитайниң б д т дики баш әлчиси қайтурма һуҗумға өтүп, депломатик назакәтләрдин һалқиған бир тәләппузда қарши тәрәпни һақарәтлигән һәмдә американи "инсанийәткә қарши җинайәт вә ирқий қирғинчилиқ өткүзди" дәп әйиблигән. Бу вәқә хәлқарада хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзиватқан "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши җинайәт" лирини әйибләш садалири давам қиливатқан бир мәзгилдә йүз бәргән.

Германийәниң хәвәрләр телевизийә қанили болған NTV ниң 27-сентәбир елан қилған "б д т кишилик һоқуқ кеңишидики сүркүлүш: хитай американи ‹ирқий қирғинчилиқ' билән әйиблиди" намлиқ хәвиригә асасланғанда, шу күнидики омуми йиғинда америка башлиқ бирқисим ғәрб дөләтлири уйғурлар мәсилисини оттуриға қоюп, хитайниң уйғурлар үстидин елип бериватқан бастуруш сиясәтлиригә болған наразилиқлирини ипадилигән. Бир қисим һөкүмәтсиз тәшкилатларму хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини қаттиқ тәнқид қилған. Бирақ хитайниң б д т да турушлуқ баш әлчиси депломатик қаидиләрдин һалқиған бир шәкилдә америка тәрәпниң тәнқидлирини "рәзиллик" дәп һақарәтләпла қалмай, хитайни әйиблигән һөкүмәтсизни тәшкилатларғиму һуҗум қилип, уларни "зораван террорчи унсурлар вә бөлгүнчи унсурлар" дәп атиған.

Хәвәрдә мундақ баян қилиниду: "америка вә башқа дөләтләрниң вәкиллири б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң омуми йиғинида хитайниң шинҗаң районидики уйғур аз санлиқлириға йүргүзиватқан бастурушлирини һәмдә бейҗиңниң хоңкоңдики демократик қаршилиқларни бастуруш қилмишлирини әйиблигән иди. Хитайниң б д т дики баш әлчиси чен шү рәддийә қайтуруп, шинҗаң вә хоңкоң хәлқиниң дәл әксичә иззәт-һөрмити билән гүзәл һаят көчүриватқанлиқини оттуриға қойди. У сөзидә америка өткүзгән ‹ирқий қирғинчилиқ' вә ‹инсанийәткә қарши җинайәт' ниң һәдди-һесаби йоқ. Уни тил билән ипадиләш мумкин әмәс, деди."

Хәвәрдә әскәртишичә, хитай тәрәп бу йәрдә американиң өткән әсирләрдә америка қитәсидики йәрлик аһалиләргә қолланған муамилисини нәзәрдә тутқан. Хитай вәкили йәнә афғанистандики йүз миң адәмниң өлүмигә американиң мәсул болуши лазимлиқини оттуриға қоюп: "кишини һәйран қалдуридиғини шуки, американиң йәнә кишилик һоқуқтин сөз ечишидур," дегән.

Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, хитай вәкиллириниң б д т дики мутиһәмликидин нурғун дөләтләрниң қаттиқ нарази болғанлиқини тилға алди. Униң билдүришичә, д у қ рәиси долқун әйса әпәнди 27-сентәбир күни б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 48-нөвәтлик омуми йиғинида сөз қиливатқанда, хитай вәкиллири униң сөзини бөлүп, йиғин риясәтчисидин долқун әйсаниң сөз қилиш һоқуқини бикар қилишни тәләб қилған, әмма мәқсидигә йетәлмигән.

Норвегийәдә яшаватқан д у қ иҗраийә комитетиниң муавин рәиси сәмәт абла әпәнди хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзиватқан "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши җинайәт" лирини ақлаш үчүн американи "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши җинайәт" билән әйиблишиниң учиға чиққан өктәмлик вә бимәнилик болидиғанлиқини тәкитлиди.

Йиғинда америка башлиқ ғәрб демократик дөләтлири билән хитай башлиқ бәзи мустәбит дөләтләр арисида икки қутуп шәкилләнгән. Пакистан бу йиғинда хитайниң күнлүки астиға киривалған асия вә африқадики мутләқ көп қисми мусулман болған 65 дөләткә вакалитән сөз қилип: "шинҗаң вә хоңкоң мәсилиси хитайниң ичкий ишидур," дегән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт