Хитайниң б д т әлчиси шү чин: "шинҗаңни тәкшүрүш мәқситидики зиярәтни қубул қилмаймиз"

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2021-10-14
Share
Хитайниң б д т әлчиси шү чин: Б д т кишилик һоқуқ алий комитетиниң башлиқи мишел бачилет(Michelle Bachelet) ханим б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң йиғинида сөзлимәктә. 2021-Йили 13-сентәбир, җәнвә.
AFP

Хитайниң уйғур елидики қирғинчилиқ сиясәтлириниң күчийиши вә вәзийәтниң күнсири өткүрлишишигә әгишип, хәлқара җәмийәтниң уйғур райониниң җиддий вәзийитигә болған диққити ашмақта. Хәлқара органлар вә кишилик һоқуқ тәшкилатлири хитайдин уйғур райониға "чәклимисиз зиярәт" үчүн рухсәт беришни тәләп қилип кәлмәктә. Бирақ хитай һөкүмити хәлқара җәмийәтниң уйғур райониға кириш тоғрисидики тәләплирини рәт қилип кәлмәктә.

Йеқинда хитайниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң җәнвәдә турушлуқ баш әлчиси шү чин, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң уйғур елиға "достанә зиярәт" тә болушини қубул қилидиғанлиқини, лекин бу зиярәтниң районни тәкшүрүш мәқситидә елип берилишиға қарши икәнликини билдүргән.

Хитайниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң җәнвәдә турушлуқ баш әлчиси шү чен б д т дики йиғинда сөзлимәктә. 2020-Йили 31-январ.
Хитайниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң җәнвәдә турушлуқ баш әлчиси шү чен б д т дики йиғинда сөзлимәктә. 2020-Йили 31-январ.

Хитайниң җәнвәдики баш әлчиси шү чин вә хитай һәйити акрәдит ахбаратчилар бирлики (ACANU) ниң тор йиғинида мухбирларниң соаллириға җаваб бәргән.

Түркийә анадолу агентлиқиниң мухбири хитай һәйитидин бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комитетиниң башлиқи мишел бачилетниң уйғур районини "чәклимисиз зиярәт" қилиш чақириқиға мунасивәтлик соал сориған болуп, хитай әлчиси мәзкур соалға мундақ җаваб бәргән:

"бу зияраәт җинайәт гумани билән елип берилған бир тәкшүрүш әмәс, бәлки достанә бир зиярәт болуши керәк. Зиярәт бир сотчиниң тәкшүрүшидәк һаләттә әмәс, достанә бир һәмкарлиқ асасида болуши керәк."

Шивитсийәдики уйғур зиялийси ниҗат турғун зияритимизни қубул қилип, хәлқаралиқ органларниң уйғур елини тәкшүрүшини хитайниң қубул қилмаслиқиниң сәвәби вә бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң уйғур районини тәкшүрүш салаһийити тоғрисида тәпсилий тохталди.

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комитети (OHCHR) ниң баянатчиси робит кәлвин, 1-өктәбир күни уйғурларға қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичилики күнсери еғирлишиватқан бүгүнкидәк вәзийәттә, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң уйғур елиға киришиниң мумкин болмайватқанлиқини ейтқаниди. У хитайниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға уйғур елиға "һәқиқий мәнидә" яки "һәрқандақ бир шәкилдә" кириш рухситиниң бирилмигәнликини билдүргән иди.

13-Сентәбир күни б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачилет, б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 48-нөвәтлик йиғининиң ечилиш мурасимида сөз қилип, хитай һөкүмити билән болған "шинҗаңни тәкшүрүш сөһбити" ниң мәғлуп болғанлиқи ейтқаниди.

Хитайниң қирғинчилиқ сиясәтлирини тәкшүрүш үчүн уйғур елиға киришкә урунған хәлқаралиқ органлардин башқа, мустәқил ахбарат органлириму йиллардин буян районға кириштә қатмуқат қийинчилиқларға учримақта.

Тонулған түрк журналист алпәр бутка зияритимизни қубул қилип, хитайниң хәлқаралиқ орган вә ахбарат вастиллириниң паалийитини чәклиши һәққидә мунуларни баян қилди: "хитайда ахбарат әркинлики вә демократийәниң мәвҗут әмәсликини һәммимиз билимиз. Бир дөләт өзигә ишәнсә ахбараттин қорқмайду. Қорққидәк бир нәрсиси болмиса, ахбаратқа чәк қоймайду. Хитай һәққидә интайин аз бир нәрсә билимиз. Хитай ахбаратни вә тәкшүрүшни чәкләш арқилиқ хитай һәққидики хәвәрләрниң чинлиқини испатлаватиду. Сақлиғудәк бир нәрсә болмиса, ишикләрни ачсун, халиған киши берип һәқиқий әһвални көрсун."

Хитай һөкүмити бир нәччә йилдин буян уйғур районидики сиясәтлирини қирғинчилиқ сәвийәсидә радикаллаштурған болуп, көзәткүчиләр хитайниң мәзкур сиясәтлирини йәрлик милләтләрни йоқитиш нишани үчүн системилиқ елип бериватқан һәркәт дәп қаримақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт